พัฒนาการลวดลายประดับตกแต่งในสิมอีสานก่อน พ.ศ. 2483 ในประเทศไทย

บทคัดย่อ

พัฒนาการลวดลายประดับตกแต่งในสิมอีสานก่อน พ.ศ. 2483 ในประเทศไทย สามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มรูปแบบ ได้แก่ กลุ่มที่ 1 ประดับตามอย่างวัฒนธรรมสมัยอยุธยายุคปลาย โดยเฉพาะในแถบจังหวัดนครราชสีมา นิยมประดับลวดลายช่อพุ่มหางโต เคล้ากับรูปนารายณ์ทรงครุฑและพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ซึ่งร่วมสมัยกับกลุ่มที่ 2 คือ วัฒนธรรมลาวล้านช้างที่มักจะพบได้ตามริมฝั่งแม่น้ำโขงที่มีการประดับลวดลายบนแผงสาหร่ายที่มีจุดเด่นเป็นดั้งย้อยและการสลักในแผงสาหร่ายที่มักจะเป็นลวดลายดอกพุดตาน ลวดลายจากฝีมือช่างญวนคือกลุ่มที่ 3 ส่วนใหญ่จะเป็นลวดลายเพื่อสื่อความเป็นสิริมงคลแก่ผู้พบเห็น ได้แก่ ลายดอกไม้ใบหญ้า ลายค้างคาว เสือ ยามรักษาการณ์ ตลอดจนลวดลายเพื่ออวยพรให้มีอายุยืน ส่วนบนของงานประดับจะนิยมรูปมังกร หรือ รอง เอาไว้เพื่อแสดงถึงสถานะของพระพุทธเจ้าที่เป็นประมุขของพระพุทธศาสนาเสมอ

          ปัจจัยสําคัญที่มีผลต่อการสร้างสรรค์ลวดลายประดับตกแต่งในสิมอีสาน ตลอดจนที่มาของต้นแบบ พัฒนาการและการสืบเนื่อง วิเคราะห์กับหลักฐานทางประวัติศาสตร์อีสานพบว่า มีความเกี่ยวข้องสอดคล้องกันกับช่วงเวลาตามประวัติศาสตร์ตั้งแต่สมัยวัฒนธรรมอยุธยา สมัยวัฒนธรรมลาวล้านช้าง และสมัยรัตนโกสินทร์ตามลำดับ การศึกษายังได้แสดงให้เห็นถึงประวัติศาสตร์ศิลปะอีสานในอดีตที่เคยมีการสืบเนื่องทางงานช่างอย่างละเอียดชัดเจน ซึ่งนำไปสู่การเป็นแนวทางการอนุรักษ์และพัฒนาประเทศได้ในอนาคตอันใกล้นี้