สมุดภาพไตรภูมิธนบุรี: รูปแบบศิลปกรรมและลวดลายกับการกำหนดอายุ

บทคัดย่อ

สมุดภาพไตรภูมิธนบุรีที่พบหลักฐานในปัจจุบันประกอบด้วยสมุดภาพไตรภูมิธนบุรีเลขที่ 10 และสมุดภาพไตรภูมิธนบุรีเลขที่ 10/ก ที่อยู่ในความดูแลของหอสมุดแห่งชาติ และสมุดภาพไตรภูมิธนบุรีฉบับเบอร์ลินที่อยู่ในความครอบครองของพิพิธภัณฑ์ศิลปะเอเชียแห่งเมืองเบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี ทั้งสามฉบับระบุปีสร้างในบานแพนกไว้ตรงกันคือ พ.ศ. 2319 หากแต่รูปแบบศิลปกรรมที่ปรากฏในแต่ละเล่มกลับแตกต่างกันอย่างมีนัยยะว่าน่าจะเป็นงานที่สร้างขึ้นคนละช่วงเวลากัน จึงได้ทำการตรวจสอบวิเคราะห์รูปแบบศิลปกรรมและลวดลายเพื่อกำหนดอายุ จนได้ข้อสรุปว่าสมุดภาพไตรภูมิฉบับเบอร์ลินน่าจะเป็นงานที่สร้างขึ้นตรงตามจารึกปี พ.ศ. 2319 เนื่องจากรูปแบบศิลปกรรมและลวดลายที่พบในเล่มส่วนใหญ่เป็นรูปแบบเดียวกันกับที่พบในสมุดภาพที่สร้างในศิลปะอยุธยาตอนปลายโดยมีเพียงลวดลายบางส่วนที่เป็นพัฒนาการในช่วงเวลาต่อมา ในขณะที่รูปแบบศิลปกรรมในสมุดภาพอีกสองฉบับมีลักษณะแบบศิลปะรัตนโกสินทร์ตอนต้นในราวรัชกาลที่ 3 แล้ว ทั้งนี้จากการเปรียบเทียบตำแหน่งข้อความและการจัดองค์ประกอบภายในภาพแสดงให้เห็นว่าสมุดภาพไตรภูมิเลขที่ 10 และ 10/ก น่าจะเป็นงานที่ทำสำเนาโดยใช้สมุดภาพไตรภูมิธนบุรีฉบับเบอร์ลินเป็นต้นฉบับ