การเมืองเรื่องจำนวน : การรวบรวม ทำบัญชี วัดขนาด และจำแนก พระพุทธรูปจากหัวเมืองเหนือในช่วงสร้างกรุงเทพฯ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีจุดประสงค์ในการอธิบายเหตุการณ์ และรูปแบบของการเก็บรวบรวมวัตถุในสมัยรัชกาลที่ 1 ที่มีการรวบรวมพระพุทธรูปจากหัวเมือง สุโขทัยพิจิตร สวรรคโลก อยุธยา ลพบุรี มาประดิษฐานไว้ ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ทั้งสิ้นจำนวน 1,248 องค์เหตุการณ์ดังกล่าวนี้ยังไม่มีผู้ใดให้ความสนใจกับบริบททางประวัติศาสตร์มากนัก จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชี้ให้เห็นว่า ราชสำนักได้มีการจัดทำบัญชีพระพุทธรูปเอาไว้อย่างละเอียด เพื่อเป็นการกำหนดเอาไว้ล่วงหน้าในการออกแบบระเบียงพระอุโบสถ ระเบียงพระมหาเจดีย์ และพระวิหารทิศต่างๆ เพื่อเก็บรวบรวมพระพุทธรูปจากหัวเมืองดังกล่าวมาประดิษฐานที่พระระเบียงในวัดโพธิ์บทความชิ้นนี้ต้องการนำเสนอว่า เหตุการณ์ดังกล่าวเป็นเหตุการณ์สำคัญเนื่องจากเป็นส่วนหนึ่งของวิธีการที่สำคัญในการสร้างกรุงรัตนโกสินทร์ โดยบุคคล ในราชสำนักรัชกาลที่ 1 ที่ค่อนข้างมีความเป็นระบบ แม้แต่เรื่องของการจัดการวัตถุในศาสนา เห็นได้ชัดว่าระบบการจัดการดังกล่าวนี้มีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับแนวคิดในการบริหารราชการของรัฐในยุคสร้างกรุงรัตนโกสินทร์