ฉันท์อัษฎาพานร : ความสัมพันธ์กับพระมหากษัตริย์

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาเรื่องความสัมพันธ์ของฉันท์อัษฎาพานรซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของจารึกวัดพระเชตุพนฯ หมวดสุภาษิต จารึกหมวดสุภาษิตประกอบด้วยเรื่องของการประพฤติปฏิบัติตนที่ดีของบุคคลระดับต่างๆ ทั้ง สตรี บุรุษ ข้าราชการและชนชั้นปกครอง

ฉันท์อัษฎาพานรกับพระแสงอัษฎาพานรมีเนื้อหาว่าด้วยเรื่องคุณสมบัติที่ดีของผู้เป็นกษัตริย์ซึ่งต้องมีความรู้ศาสตร์ต่างๆ ควบคู่ไปกับคุณธรรม ฉันท์อัษฎาพานรมีความสัมพันธ์กับพระแสงอัษฎาพานรซึ่งสร้างขึ้นในสมัยเดียวกันคือในรัชกาลที่ 3 พระแสงอัษฎาพานรซึ่งฝักจำหลักเป็นรูปวานร 8 ตัวน่าจะได้ชื่อตามเรื่องฉันท์อัษฎาพานร พระแสงราชศัสตราเป็นเครื่องราชูปโภคสำหรับประกอบพระราชอิสริยยศ ใช้เป็นสัญลักษณ์แสดงความเป็นพระมหากษัตริย์ ความหมายของเรื่องฉันท์อัษฎาพานรคือผู้ปกครองต้องมีความรู้คู่ธรรมะ เนื้อหาของฉันท์และพระแสงจึงมีความหมายเกี่ยวเนื่องกัน แสดงให้เห็นความเป็นกษัตริย์ที่มีพระราชอำนาจ พระปรีชาสามารถ พระราชจริยวัตรงดงาม และราชธรรมอันแสดงความเป็นกษัตริย์ที่สมบูรณ์