การสำรวจวรรณกรรมประเภท “อาติเกอล” และ “งานเขียนอธิบาย”  ในหนังสือพิมพ์สมัยรัชกาลที่ 4 ถึงสมัยรัชกาลที่ 6

ธนพร ศิริพันธ์

ผู้แต่ง

ธนพร ศิริพันธ์ นักศึกษาระดับปริญญาเอก ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อีเมล: tp_siriphan@hotmail.com

คำสำคัญ:

อาติเกอล, งานเขียนอธิบาย, เนื้อหาและกลวิธีนำเสนอความคิด, หนังสือพิมพ์สมัยรัชกาลที่ 4 ถึงสมัยรัชกาลที่ 6

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจงานเขียนประเภท “อาติเกอล” และ “งานเขียนอธิบาย” ในหนังสือพิมพ์สมัยรัชกาลที่ 4 ถึงสมัยรัชกาลที่ 6 ด้วยการทบทวนความเป็นมาและวิเคราะห์ลักษณะของงานเขียนทั้งสองประเภทดังกล่าวด้านเนื้อหาและกลวิธีการนำเสนอความคิด ผลการศึกษาสรุปว่า แม้งานเขียนทั้งสองประเภทนี้จะคล้ายคลึงกัน เนื่องจากปัจจุบันอาจเรียกว่า “บทความ” ได้เหมือนกัน จึงอาจเกิดความสับสนได้ว่าอาติเกอลกับงานเขียนอธิบายคือสิ่งเดียวกัน อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยพบว่า บริบทในสมัยรัชกาลที่ 4 ถึงสมัยรัชกาลที่ 6 ซึ่งเป็นระยะแรกที่มีหนังสือพิมพ์ ไม่ได้ใช้อาติเกอลในความหมายเดียวกันกับงานเขียนอธิบาย อีกทั้งงานเขียนทั้งสองแตกต่างกันทั้งในด้านเนื้อหาและกลวิธีนำเสนอความคิด ครั้นเมื่อมีศัพท์บัญญัติ “บทความ” เมื่อ พ.ศ.2485 ทำให้งานเขียนที่เขียนเป็นความเรียงร้อยแก้วในเชิงอธิบายความทั้งอาติเกอลและงานเขียนอธิบายอาจถูกเรียกว่าบทความได้ทั้งสิ้น กล่าวได้ว่า การสำรวจงานเขียนประเภท “อาติเกอล” และ “งานเขียนอธิบาย” น่าจะช่วยเติมเต็มความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับวรรณกรรมประเภท “อาติเกอล” และ “งานเขียนอธิบาย” ในห้วงเวลาที่สังคมไทยเริ่มมีวรรณกรรมที่เขียนเป็นความเรียงร้อยแก้วเชิงอธิบายอย่างแพร่หลาย

เอกสารอ้างอิง

ภาษาไทย

จดหมายเหตุสยามไสมย (4 เล่ม), 2548. กรุงเทพฯ: สมาคมกิจวัฒนธรรม.

จันทิมา ศรีทองอินทร์, 2542. “การศึกษาพระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวประเภทบทความในหนังสือพิมพ์.” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต ภาควิชาภาษาไทย สาขาวิชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยศิลปากร.

ดรุโณวาท, 2512. ม.ป.ท.: โรงพิมพ์แพร่การช่าง, พิมพ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พันตำรวจเอก หม่อมเจ้ามนูญศิริ เกษมสันต์ ณ เมรุวัดมกุฏกษัตริยาราม วันที่ 11 มิถุนายน.ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา, 2543. นิทานโบราณคดี. กรุงเทพฯ: ดอกหญ้า.

ตุลวิภาคพจนกิจ เล่ม 2, 2445. ม.ป.ท. ตุลวิภาคพจนกิจ เล่ม 3, 2445. ม.ป.ท. ตุลวิภาคพจนกิจ เล่ม 5, 2449. ม.ป.ท.

ธนพงศ์ จิตต์สง่า, 2552. “วชิรญาณกับการแสวงหาความรู้ของชนชั้นนำสยาม พ.ศ. 2427-2448.” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ธนาพล ลิ่มอภิชาต และวริศา กิตติคุณเสรี, 2551. “ประวัติศาสตร์และการเมืองของวาทกรรม ‘หนังสือดี’.” วารสารอ่าน 1 (3): 39-60.

บุญพิสิฐ ศรีหงส์, 2556. “งานนิพนธ์ของ ก.ศ.ร.กุหลาบ: ชนชั้นนำและการสร้างองค์ความรู้ในสยามต้นยุคใหม่.” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ประชุมประกาศรัชกาลที่ 4, 2547. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโตโยต้าแห่งประเทศไทยและมูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.

ประดับ จันทร์สุขศรี, 2521. “วิเคราะห์บทความในหนังสือพิมพ์จีนโนสยามวารศัพท์ พ.ศ. 2453-2466.” วิทยานิพนธ์ปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

ประภา สังข์บุญลือ, 2522. “วิเคราะห์หนังสือดรุโณวาท.” วิทยานิพนธ์ปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

พิสิทธิ์ กอบบุญ, 2548. “ปุจฉา-วิสัชนา: กลวิธีทางวรรณศิลป์ในวรรณคดีไทยพุทธศาสนา.” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

มัทนา เกษกมล, 2517. “การวิเคราะห์ในเชิงประวัติศาสตร์เรื่องการเมืองและการปกครอง ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. 2453-2463).” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต แผนกวิชาประวัติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ราชบัณฑิตยสถาน, 2552. พจนานุกรมศัพท์วรรณกรรมไทย. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.

_________________, 2556. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.

รื่นฤทัย สัจจพันธุ์, 2557. “100 ปี วรรณคดีสโมสร.” วารสารราชบัณฑิตยสถาน 39 (3): 317-338.

วชิรญาณวิเศษ (9 เล่ม), 2555. กรุงเทพฯ : มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ, มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จัดพิมพ์เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ.

ศุภรัตน์ แสงฉัตรแก้ว, 2543. “การวิเคราะห์ลักษณะการใช้ภาษาและกลวิธีการเขียนในการเสนอข่าวและบทความในหนังสือจดหมายเหตุบางกอกรีคอร์เดอร์.” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต ภาควิชาภาษาไทย สาขาวิชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยศิลปากร. สยามประเภท สุนทโรวาทพิเศษ เล่ม 1, 2440. ม.ป.ท. สยามประเภท สุนทโรวาทพิเศษ เล่ม 2, 2443. ม.ป.ท.

สุมาลี แก่นการ, 2548. “โลกทัศน์ของเทียนวรรณ.” วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

หนังสือจดหมายเหตุฯ, 2536. ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พิมพ์พระราชทานในงานพระราชทานเพลิงศพ นายสมหมาย ฮุนตระกูล ป.จ., ม.ป.ช., ม.ว.ม. ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส วันเสาร์ที่ 25 ธันวาคม.

อนันต์ชัย เลาหะพันธุ, 2530. “บางกอกรีคอร์เดอร์ฉบับรัชกาลที่ 3 พ.ศ. 2387-2388 เอกสารที่ยังไม่สูญหาย.” ศิลปวัฒนธรรม 8 (4): 88-94.

อำไพ จันทร์จิระ, 2515. “ประวัติและวิวัฒนาการการพิมพ์หนังสือในประเทศไทย.” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาบรรณารักษศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ภาษาอังกฤษ

Buranasamut C., 2020. “Political satire: The concept and impact on people’s attitude.” Individual study. Bachelor of Arts Program in Journalism (Mass Media Studies) English Program, Faculty of Journalism and Mass Communication, Thammasat University.

Copeland M. P., 1993. “Contested nationalism and the 1932 overthrow of the absolute monarchy in Siam.” Doctoral dissertation. The degree of Doctor of Philosophy, Australian National University.

Gove P. B. & Webster N., 1966. Webster's third new international dictionary of the English language: Unabridged with seven language dictionary. Chicago: Encyclopaedia Britannica.

Guralnik D. B., 1975. Webster's new world dictionary of the American language. Cleveland: Collins & World Publishing Co. Inc.

Morner K., 1991. NTC's dictionary of literary terms. Illinois: National Textbook Co.

Quinn E., 2006. A dictionary of literary and thematic terms. New York: Checkmark Books.

Shipley J. T., 1953. Dictionary of world literature. New Jersey: Littlefield, Adams & CO. Totowa.

The new Encyclopaedia Britannica Vol 4, 2003. Chicago: Encyclopaedia Britannica.

ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์

กรุงเทพฯ เดลิเมล์, 2456. ค้นเมื่อ 28 มกราคม 2566, จาก http://164.115.27.97/digital/collections/show/41?fbclid=IwAR0n5lCoRWasWsR29ISwIwVPTjeNf2M0GLCJbFGBb1p9YP13LqHfrxvfBKI

ข้อมูลจากไมโครฟิล์มและไมโครแจ็กเก็ต

“หนังสือพิมพ์ธรรมานุสร.”, ม.ป.ป. ไมโครแจ็กเก็ต. มจ.32/1248-1250. หอสมุดแห่งชาติ.

“หนังสือพิมพ์ปราบอธรรม.”, ม.ป.ป. ไมโครฟิล์ม. มฟ.30/060 ฝบว. หอสมุดแห่งชาติ.

“หนังสือพิมพ์สยามราษฎร์.”, ม.ป.ป. ไมโครฟิล์ม. มฟ.35/019 ฝบว., มฟ.35/020 ฝบว., มฟ.35/021 ฝบว., มฟ.35/022 ฝบว., มฟ.35/023 ฝบว., มฟ.35/024 ฝบว., มฟ.35/046 ฝบว., มฟ.35/047 ฝบว., มฟ.35/048 ฝบว., มฟ.35/049 ฝบว., มฟ.35/050 ฝบว., มฟ.35/058 ฝบว., มฟ.36/006 ฝบว., มฟ.37/005 ฝบว., มฟ.37/006 ฝบว., มฟ.37/007 ฝบว., มฟ.37/008 ฝบว. หอสมุดแห่งชาติ.