จากจารึกบ้านวังไผ่สู่บริบทประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ระหว่างศรีเทพ ทวารวดี และเจินละ
คำสำคัญ:
จารึกบ้านวังไผ่, ศรีเทพ, เจนละ, ทวารวดีบทคัดย่อ
จารึกบ้านวังไม่พบจากเมืองศรีเทพ อำเภอศรีเทพ จังหวัดเพชรณ์ ถือเป็นหลักฐานสำคัญที่นำมาใช้ในการศึกษาเรื่องการก่อตัวของเมืองหรือรัฐในช่วงยุคแรกเริ่มประวัติศาสตร์บนแผ่นดินไทยอยู่บ่อยครั้ง โดยมีการศึกษาและแปลความหมายจารึกหลักนี้หลายแมวทาง บทความนี้มีความมุ่งหมายที่จะอธิบายโดยน้ำผลการกำหนดอายุทางอักขรวิทยาอันเป็นข้อมูลใหม่ของนักวิชาการมาเชื่อมโยงกับหลักฐานทางโบรามคดีประเกทอื่น ผลจากการศึกษาวิเคราะห์สรุปได้ว่ากษัตริย์แห่งเหมืองศรีเทพพระองค์หนึ่งในช่วงปลายพุทธศทวรรษที่ 12 เป็นไปได้ว่าพระองค์ทรงมีเดียวกับราชวงศ์แห่งฝูหนันและเจินละ ทรงประกาศตนเป็นผู้ปกครองรัฐอิสระ ไม่อยู่ในอำนาจการเมืองของเจินละในช่วงต้นรัชกาลพระเจ้าภววรมันที่ 2 เช่นเดียวกับทวารวดีและบ้านเมืองอื่น ๆ ที่เคยยู่ภายใต้อิทธิพลระบบการเมืองแบบครือญาตีในช่วงสมัยของพระเจ้าอีศานวรมันที่ 1 จากสภาวการณ์นี้คงทำให้ ศรีเททพและเมืองหรืองหรือรัฐของทวารวดีเป็นที่รู้จักของเทาอำนาจจีนสมัยราพวงศ์ถัง พร้อมทั้งโต้สร้างและรักษาอำนาจทางการเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมของตนเองในช่วงเวลายาวนานระยะหนึ่ง
เอกสารอ้างอิง
ภาษาอังกฤษ
Aspell, W., 2013. Southeast Asia in Suishu: a translation of Memoir 47 with notes and commentary. ARI working paper no.208: 1-33.
Beal, S., 1969. Siyuki: Buddhist records of the Western world, translated from the Chinese of Hiuen Tsiang (A.D.629). Delhi: Oriental Books Reprint Corporation.
Briggs, L., 1999. The ancient Khmer empire. Philadelphia: The American Philosophical Society.
Chemburkar, S. & Kapoo, S., 2018. The Pasupata sect in ancient Cambodia and Champa. In T.K. Phuong, V.V.Thang, and P.D.Sharrock (Eds.), Vibrancy in stone: masterpieces of Da Nang museum of Cham sculpture (45-56). Bangkok: River Books.
Cœdès, G., 1964. Inscriptions du Cambodge, vol. VII. Hanoi: Imprimerie d'Extrême-Orient.
Cœdès, G., 1968. The Indianized states of Southeast Asia (Sue B. Cowing translator). Walter F. Vella (Ed.). Honolulu: University of Hawaii press.
Dupont, P., 1955. La statuaire preangkorienne. Ascona, Suisse: Artibus Asie.
Griffiths, A., 2014. Early Indic inscriptions of Southeast Asia. in J. Guy (Ed.) Lost kingdoms: Hindu-Buddhist sculpture of early Southeast Asia (53-57). Bangkok: River Books.
Guy, J., 2014. Saiva ritual: Lingakosa and Mukhakosa in Champa. in J. Guy (Ed.). Lost kingdoms: Hindu-Buddhist sculpture of early Southeast Asia (89-96). Bangkok: River Books.
Jacques, C. & Lafond, P., 2007. The Khmer empire: cities and sanctuaries fifth to the thirteenth centuries. Bangkok: River Books.
Jacques, C., 1986. Le pays khmer avant Angkor. Journal des savants (1-3): 59-95.
Maspero, G., 2002. The Champa kingdom: the history of an extinct Vietnamese culture. translated by Walter E.J. Tips. Bangkok: White Lotus Press.
Pal, P., 2004. Asian art at Norton Simon Museum. New Haven, CT.: Yale University Press.
Revire, N., 2016 Dvaravati and Zhenla in the seventh to eighth centuries: A transregional ritual complex. Journal of Southeast Asian Studies 47(3): 393–417.
Sing, B.C., 1983. Hinduism and symbol worship. Delhi: Agam Kala Prakashan.
Skilling, P., 2017. Dvaravati in inscriptions and manuscripts. In A. Bennett & H. Watson (Eds.) Defining Dvaravati (64-81). Chiang Mai: Silkworm Books.
Vickery, M., 1998. Society, economics, and politics in pre-Angkor Cambodia: The 7th-8th centuries. Tokyo: The Tokyo Bunko.
Wales, Q., 1937. The exploration of Sri Deva: an ancient Indian city in Indochina. London: India Society.
Wolters, O., 1974. North-western Cambodia in the seventh century. Bulletin of the School of Oriental and African Studies 37(2): 355–384.
Woodward, H., 2005. The art and architecture of Thailand from prehistoric times through the thirteenth century. 2nd edition. Leiden: Boston: Brill.
Yamamoto, T., 1979. East Asian historical sources for Dvaravati studies. In Proceeding seventh IAHA conference, 2 Vols. (1137-1150). Bangkok: Chulalongkorn University Press.
ภาษาไทย
กมเลศวร ภัฏฏาจารย์, 2547. ศาสนาพราหมณ์ในอาณาจักรขอม, แปลและเรียบเรียงโดย หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล. กรุงเทพฯ: คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
กรมศิลปากร, 2559. จารึกในประเทศไทย, เล่ม 1 (พิมพ์ครั้งที่ 2 แก้ไขเพิ่มเติม). กรุงเทพฯ: หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร.
กังวล คัชชิมา, 2558. จารึกแผ่นทองแดง ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ อ.อู่ทอง จ.สุพรรณบุรี. ค้นเมื่อ 20 มกราคม 2568, จาก http://www.sac.or.th/databases/inscriptions/uploads/file/copper-plate-kangwon-new.pdf.
กังวล คัชชิมา, 2562. รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์เรื่อง จารึกพระเจ้ามเหนทรวรมัน: กรุงเทพฯ: คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร
กังวล คัชชิมา, 2564. จารึกวัดคีรีเสด็จคง (K.1419) (จารึกที่มีคำว่าสุวรรณภูมิ). ใน สมบัติ มั่งมีสุขศิริ (บ.ก.), จารึกสันสกฤตที่สำคัญในอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เล่ม 1 (59-67). กรุงเทพฯ: ศูนย์สันสกฤตศึกษา และภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
โคลด ชาคส์, 2531. เขมรในประเทศไทย: ข้อมูลที่ปรากฏในจารึก. ใน ดินแดนไทยจากยุคประวัติศาสตร์ตอนต้นจนถึงคริสตวรรษที่ 15: การประชุมทางวิชาการระดับชาติฝรั่งเศสไทยครั้งที่ 1, แปลโดย อุไรศรี วรศะริน (36-54). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
จิรพัฒน์ ประพันธ์วิทยา, 2551. “จารึกสมัยทวารวดีและจารึกร่วมสมัย: มุมมองใหม่.” ใน รวมบทคัดย่อโครงการประชุมวิชาการทางด้านโบราณคดี พิพิธภัณฑ์ศึกษา และการจัดการทรัพยากรทางวัฒนธรรม เรื่อง “งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีปกเกล้า” เฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา 5 ธันวาคม 2550, (3). กรุงเทพฯ: ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
จิรพัฒน์ ประพันธ์วิทยา, 2552. จารึกบริเวณปราสาทเขาน้อย จังหวัดสระแก้ว. ใน ภาษา-จารึก ฉบับที่ 11: สารัตถะจากจารึกและวรรณกรรมท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ช็อง บัวเซอลีเยร์, 2511. ความรู้ใหม่ทางโบราณคดีจากเมืองอู่ทอง, แปลโดย หม่อมเจ้า สุภัทรดิศ ดิศกุล. พระนคร: กรมศิลปากร.
ธิดา สาระยา, 2535. เจินละ: ประวัติศาสตร์อีสานโบราณ. กรุงเทพฯ: มติชน
ภัทรพงษ์ เก่าเงิน, 2545. โบราณคดีคอกช้างดิน. กรุงเทพฯ: สำนักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่ 2 สุพรรณบุรี.
วิภาดา อ่อนวิมล, 2561. “เหรียญตราในประเทศไทยช่วงพุทธศตวรรษที่ 9 - 16.” วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (โบราณคดีสมัยประวัติศาสตร์) บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ศุภการ สิริไพศาล และพิภู บุษบก, 2561. รายงานการวิจัยเรื่อง การแปลและศึกษาเอกสารจีนโบราณเกี่ยวกับไทยในบริบทของเส้นทางสายไหม. กรุงเทพฯ: ศุนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
สมบัติ มั่งมีสุขศิริ, 2564. จารึกวัดพระงาม. ใน สมบัติ มั่งมีสุขศิริ (บ.ก.), จารึกสันสกฤตที่สำคัญในอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เล่ม 1 (328-340). กรุงเทพฯ: ศูนย์สันสกฤตศึกษา และภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สฤษดิ์พงศ์ ขุนทรง, 2557. “ประวัติศาสตร์ของรัฐทวารวดี” ข้อสังเกตจากเอกสารจีนและจารึกร่วมสมัย. ใน เอกสารประกอบการเสวนาทางวิชาการด้านวัฒนธรรมอาเซียน เรื่อง ความสัมพันธ์ของภาษาและรัฐโบราณในอาเซียน (17-36). กรุงเทพฯ: คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สฤษดิ์พงศ์ ขุนทรง, 2561. โบราณคดีช่วงสมัยก่อนทวารวดี: ช้อมูลใหม่จากเมืองโบราณอู่ทอง, ดำรงวิชาการ 17(2): 11-36.
อนุรักษ์ ดีพิมาย, 2563. “พัฒนาการทางวัฒนธรรมของเมืองศรีเทพในฐานะเมืองตอนใน ช่วงก่อนพุทธศตวรรษที่ 19.” วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาโบราณคดี บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 ดำรงวิชาการ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
