เมื่อโลหะเล่าเรื่องเบื้องหลังพุทธศิลป์: การวิเคราะห์ธาตุองค์ประกอบในพระพุทธรูป ณ พระระเบียง วัดเบญจมบพิตรฯ

บทคัดย่อ

ความหลากหลายของพระพุทธรูปที่ประดิษฐาน ณ พระระเบียง วัดเบญจมพิตรดุสิตวนาราม สะท้อนความงดงามของงานพุทธศิลป์ในแต่ละสกุลช่าง แต่ละสมัย แม้จะมีการบันทึกประวัติความเป็นมาของพระพุทธรูปอยู่บ้าง แต่ก็ยังปรากฎข้อมูลบางส่วนที่ไม่สอดคล้องกัน การนำวิทยาศาสตร์มาวิเคราะห์พระพุทธรูป ทำให้เกิดหลักฐานเชิงประจักษ์ที่จะช่วยอธิบายสมมติฐานต่าง ๆ อย่างมีเหตุผล จากการวิเคราะห์พระพุทธรูป ณ พระระเบียง 52 องค์ พบว่า พระพุทธรูปที่หล่อจำลองขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 จำนวน 19 องค์ นอกจากจะมีความแตกต่างจากพระพุทธรูปโบราณอย่างชัดเจนแล้ว ผลการวิจัยยังได้สะท้อนความสัมพันธ์และสันนิษฐานประวัติของพระพุทธรูปบางองค์ได้ กรณีศึกษาพระพุทธรูปโบราณที่อัญเชิญมาจากสถานที่ต่าง ๆ จำนวน 29 องค์ เป็นการจัดทำฐานข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์ของพระพุทธรูปสำริดของไทยขึ้นเป็นครั้งแรก ซึ่งนอกจากจะเป็นการบันทึกข้อมูลสำคัญของโลหะผสมที่ใช้ในการหล่อพระพุทธรูปแต่ละองค์แล้ว ยังนำการวิเคราะห์เชิงสถิติมาช่วยประเมินอัตลักษณ์ของพระพุทธรูปในแต่ละกลุ่ม พบว่าการเปลี่ยนแปลงของปริมาณ ทองแดง ดีบุก ตะกั่ว และสังกะสี สะท้อนความนิยมของแต่ละสกุลช่าง แสดงให้เห็นพัฒนาการด้านโลหะกรรมผ่านการหล่อพระพุทธรูปสมัยต่าง ๆ การนำวิธีทางวิทยาศาสตร์เข้ามาร่วมวิเคราะห์โบราณวัตถุ เป็นวิถีหนึ่งในการสร้างองค์ความรู้ เสนอมุมมองประวัติศาสตร์ไทยในอีกมิติหนึ่ง เพื่อให้ผู้เกี่ยวข้องได้วิพากษ์และต่อยอดการศึกษาวิจัย อันจะเป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติโดยรวมต่อไป