การละคำและการบีบอัดมโนทัศน์ทางวัฒนธรรมในโครงสร้างภาษาของภูมินามไทย: กรณีศึกษาชื่อบ้านและชุมชนในอำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร
คำสำคัญ:
ภูมินาม, โครงสร้างชื่อบ้านไทย, การละคำ, ภาษาศาสตร์ชาติพันธุ์, มโนทัศน์ทางวัฒนธรรมบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้ศึกษากระบวนการตั้งชื่อภูมินามที่ปรากฏเป็นชื่อบ้านและชื่อชุมชนในจังหวัดสมุทรสาครเพื่อศึกษาโครงสร้างภาษาการตั้งชื่อภูมินามและวิเคราะห์โครงสร้างทางภาษาและมโนทัศน์ที่ทางวัฒนธรรม เพื่อวิเคราะห์และเสนอประเภทคำที่ถูกละของชื่อบ้านภาษาไทย และเพื่อวิเคราะห์บทบาทของการละคำในชื่อบ้าน และผลของการละต่อแนวคิดมโนทัศน์ทางวัฒนธรรม การวิจัยมุ่งวิเคราะห์การละองค์ประกอบบางส่วนในชื่อหมู่บ้านและผลกระทบต่อการถ่ายทอดความหมายเชิงวัฒนธรรม โดยใช้ข้อมูลชื่อหมู่บ้าน 47 แห่ง และวิเคราะห์ด้วยกรอบองค์ประกอบทางภาษา 6 ประการ ได้แก่ ชื่อบ้าน คำตั้งต้น ส่วนซ้อน ส่วนหลัก คำหลัก และส่วนที่ถูกละ ผลการวิจัยพบว่า ชื่อภูมินามแสดงมโนทัศน์ทางวัฒนธรรมได้อย่างกำกวมและไม่ชัดเจนเนื่องจากการบีบอัดมโนทัศน์จากการละคำ โดยการละคำจำแนกเป็น 10 ประเภท โดยคำนามถูกละมากที่สุด การละคำในภูมินามมิได้เป็นเพียงกลไกทางไวยากรณ์ แต่เป็นกระบวนการบีบอัดมโนทัศน์ที่ชุมชนใช้ในการสื่อสารความหมายเชิงวัฒนธรรมอย่างย่อ อย่างไรก็ตาม การละบางองค์ประกอบอาจลดทอนบทบาทของชื่อบ้านในฐานะเครื่องหมายทางวัฒนธรรม และอาจนำไปสู่การเลือนหายของภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมในระดับโครงสร้างย่อย องค์ความรู้ที่ได้สามารถประยุกต์ใช้ในการจัดทำฐานข้อมูลภูมินาม การจัดการข้อมูลภูมิสารสนเทศ และการอนุรักษ์ภาษากับวัฒนธรรมในระดับชุมชน
เอกสารอ้างอิง
Anderson, J. M., 2007. The grammar of names. Oxford: Oxford University Press.
Dalberg, V., 2008. Name and place: Ten essays on the dynamics of place-names (G. Fellows-Jensen, P. Gammeltoft, B. Jorgensen, & B. Sandnes, Eds. & Trans.). Copenhagen: University of Copenhagen.
Duranti, A., 1997. Linguistic anthropology. Cambridge University Press.
Guasti M.T., Alexiadou, A. and Sauerland, U., 2023. Undercompression errors as evidence for conceptual primitives. Front. Psychol. 14:1104930. doi: 10.3389/fpsyg.2023.1104930
Hymes, D. (1964). Introduction: Toward ethnographies of communication. American Anthropologist, 66(6), 1–34.
Kadmon, N., 2000. Toponymy: The lore, laws and language of geographical names. Vantage Press.
Kripke, Saul A., 1980. Naming and Necessity. Harvard University Press, Blackwell.
Palmer, G. B., 1996. Toward a theory of cultural linguistics. Austin: University of Texas Press.
Sapir, E., 1921. Language: An introduction to the study of speech. Harcourt, Brace.
Tent, J., and Blair, D., 2011. Motivations for naming: A toponymic typology. Names, 59(2), 67-89.
Van Langendonck, W., 1998. “A typological approach to place-name categories,” in W.F.H. Nicolaisen (ed.), Proceedings of the XIXth International Congress of Onomastic Sciences. Scope, Perspectives and Methods of Onomastics (Aberdeen 1996), vol. 1: 342-348. Aberdeen: University of Aberdeen.
Van Langendonck, W., 2007. Theory and typology of proper names. Berlin: Mouton de Gruyter.
Whorf, B. L., 1956. Language, thought, and reality: Selected writings of Benjamin Lee Whorf (J. B. Carroll, Ed.). MIT Press.
Wierzbicka, A., 1992. Semantics, culture and cognition: Universal human concepts in culture-specific configurations. Oxford: Oxford University Press.
กรมแผนที่ทหารบก, 2464. แผนที่สมุทรสาคร: แผนที่สถานีกาหลง จังหวัดสมุทรสาคร สำรวจเมื่อ พ.ศ. 2456 (ผ. กต. 41) [แผนที่มาตราส่วน 1:50,000]. กรุงเทพฯ: กรมแผนที่ทหารบก.
ตรงใจ หุตางกูร, นัทกฤษ ยอดราช และธานินทร ลิมปิศิริ, 2559. ภูมิสังคมและประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองสมุทรสาคร: กรณีศึกษาภูมินามในอำเภอเมืองสมุทรสาคร. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.
สำนักผังเมือง, 2533. ผังเมืองสมุทรสาคร พ.ศ. 2533 จังหวัดสมุทรสาคร. กรุงเทพฯ: สำนักผังเมือง.
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. 2474. ผ. กบค. 5-(11-4). แผนที่จังหวัดสมุทรสาคร สำรวจเมื่อ พ.ศ. 2456 พิมพ์ที่กรม
แผนที่ฯ พ.ศ. 2474. สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
สุจริตลักษณ์ ดีผดุง, 2547. ชื่อหมู่บ้านในภูมิภาคตะวันตกของประเทศไทย: กาญจนบุรี นครปฐม ประจวบคีรีขันธ์ เพชรบุรี ราชบุรี สมุทรสงคราม สมุทรสาคร. นครปฐม: สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล.
โอฬาร รัตนภักดี, 2550. โครงสร้างทางไวยากรณ์ของภูมินามในภาคเหนือ. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
อมรา ประสิทธิ์รัฐสินธุ์, 2529. “ความสัมพันธ์ระหว่างภาษาและวัฒนธรรม.” ศาสตร์แห่งภาษา 6: 40–54.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 ดำรงวิชาการ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
