ตำราคชกรรมฉบับราษฎร์ที่พบในหอสมุดแห่งชาติ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาต้นฉบับ เนื้อหา กลวิธีการนำเสนอเนื้อหา และคุณค่าที่ได้จากตำราคชกรรมฉบับราษฎร์ที่พบในหอสมุดแห่งชาติ จากการสำรวจเอกสารโบราณทางคชกรรมจำนวน 60 ฉบับ ผู้เขียนสังเกตเห็นว่ามีตำราคชกรรม 1 ฉบับ ได้แก่ ตำราคล้องช้าง เอกสารเลข 96 มัด 11 ซึ่งมีลักษณะของตำราฉบับราษฎร์เนื่องจากปรากฏคำภาษาถิ่นใต้ปะปนอยู่

ด้านเนื้อหาพบเนื้อหาที่หลากหลาย เช่น มนต์ขับผีคอก มนต์แก้คุณไสย สะเดาเคราะห์ร้ายต่าง ๆ มนต์กำหราบเชือกคล้องช้าง การตั้งคอกและทำขวัญคอก ตำราดูไข้และแก้ไข้ช้างพังพลาย เป็นต้น ด้านกลวิธีการนำเสนอเนื้อหาพบจุดที่น่าสนใจ คือส่วนของการเริ่มต้นเนื้อหาในแต่ละเรื่องด้วยคำว่า “โอม” “สิทธิการิยะ” “โอมสิทิการ” เป็นคำแสดงความเคารพต่อครูบาอาจารย์และเพื่อความเป็นสิริมงคล และการลงท้ายเนื้อหาแต่ละเรื่องด้วยคำว่า “แล” “จบเท่านี้แล” “เถิด” ตำราคชกรรมฉบับราษฎร์ยังสะท้อนให้เห็นคุณค่าด้านภาษาและภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นอย่างดี ด้านภาษาพบว่ามีการใช้สำนวนถ้อยคำที่ให้เสียงสัมผัสแบบกวีเพื่อความไพเราะ และมีการใช้ภาษาหลากหลาย ทั้งภาษาบาลี สันสกฤต เขมร และภาษาถิ่น เป็นหลักฐานยืนยันถึงความเป็นตำราฉบับราษฎร์ที่เกิดจากภูมิปัญญาชาวบ้านอย่างแท้จริง ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นได้สะท้อนองค์ความรู้หลายด้าน ได้แก่ ความเชื่อและพิธีกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับช้าง การแพทย์พื้นบ้าน และการจัดการสัตว์ใหญ่ แสดงให้เห็นว่าหมอช้างชาวบ้านมิได้เลี้ยงช้างเพียงเพื่อการดำรงชีพเท่านั้น แต่ได้พัฒนาองค์ความรู้และแนวปฏิบัติด้านคชกรรมอย่างเป็นระบบ จนก่อให้เกิดองค์ความรู้เฉพาะถิ่นที่สืบทอดต่อกันมาในชุมชน