ข้อเสนอการตรวจชำระวรรณคดีบาลีที่แต่งในประเทศไทย: กรณีศึกษาเรื่องชาลิกณฺหาภิเสก สำนวนอุพฺพิเสก
คำสำคัญ:
ชาลิกณฺหาภิเสก, การตรวจชำระเชิงวิพากษ์, การวิพากษ์ตัวบท, วรรณคดีบาลีในประเทศไทยบทคัดย่อ
ชาลีกณฺหาภิเสกว่าด้วยการแต่งงานกันระหว่างพระชาลีและพระนางกัณหาหลังพระเวสสันดรสิ้นพระชนม์ เอกสารตัวเขียนของวรรณคดีเรื่องนี้แพร่หลายในทุกภูมิภาคของประเทศไทย ปัจจุบันพบ 16 ฉบับแต่งเป็นภาษาบาลีและอีก 39 ฉบับแต่งเป็นสองภาษาคือภาษาบาลีร่วมกับภาษาถิ่น ฉบับภาษาบาลีมี 2 สำนวน คือ สำนวนอุพฺพิเสกและสำนวนกณฺฑํ สำนวนใดสำนวนหนึ่งอาจเป็นต้นเค้าของฉบับสองภาษา หากแต่ทั้งสองสำนวนยังไม่มีการตรวจชำระเชิงวิพากษ์มาก่อน ทั้งนี้ ฉบับภาษาบาลีในเอกสารตัวเขียนในประเทศไทยมีลักษณะภาษาบาลีต่างจากภาษาบาลีมาตรฐาน บทความนี้จึงมุ่งเสนอแนวทางการตรวจชำระวรรณคดีบาลีที่แต่งขึ้นในประเทศไทย โดยใช้กรณีศึกษาจากชาลีกณฺหาภิเสกสำนวนอุพฺพิเสก ผลการศึกษามุ่งแสดงให้เห็นว่าภาษาบาลีที่ต่างจากภาษาบาลีมาตรฐานไม่ได้เป็นภาษาบาลีที่ผิดพลาด จึงควรตรวจชำระโดยรักษาความเป็นภาษาบาลีดังกล่าวไว้เพื่อให้ใกล้เคียงกับตัวบทดั้งเดิมของผู้ประพันธ์มากที่สุดตามแนวคิดของทฤษฎีการวิพากษ์ตัวบท
คำสำคัญ: ชาลีกณฺหาภิเสก, การตรวจชำระเชิงวิพากษ์, การวิพากษ์ตัวบท, วรรณคดีบาลีในประเทศไทย
เอกสารอ้างอิง
กรรมการหอพระสมุดฯ, 2464. บาญชีคัมภีร์ภาษาบาลีแลภาษาสันสกฤตอันมีฉบับในหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร เมื่อปีวอก พ.ศ. 2463. ม.ป.ท.: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.
เจียระไน วิทิตกูล, 2563. “มหายุทธการวงส์: ราชาธิราชฉบับภาษาบาลี.” วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาบาลี-สันสกฤต และพุทธศาสน์ศึกษา ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ชาญชวิศ ทุ่มโมง, 2564. “ชาลีภิเษก: ต้นฉบับคัมภีร์ใบลานวัดขอนแต้ ตำบลสำโรงปราสาท อำเภอปรางค์กู่ จังหวัดศรีสะเกษ.” ใน ปกรณ์ ปุกหุต (บรรณาธิการ), กฐินานุสรณ์ 3 อาราม (หน้า 111–120). อุบลราชธานี: ศิริธรรมออฟเซ็ท.
ถิรวรรณ ศรีรัตนโชติชัย และ กังวล คัชชิมา, 2567. “การเปรียบเทียบสารัตถะในคัมภีร์ใบลานเรื่อง “ชาลีอภิเสก” ฉบับภาษาเขมรกับฉบับภาษาไทย.” สหวิทยาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ 7(2): 1120-1149.
นรนท สุขวณิช, 2563. “เวสสันดรชาดก : กรณีศึกษากัณฑ์ที่ 14 ชาลีกัณหาภิเสก ฉบับหอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาวิชาจารึกภาษาไทยและภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
พระมหากวีศักดิ์ วาปีกุลเศรษฐ์, 2564. “ชาลีกัณหาอภิเสกกัณฑ์ ฉบับภาษาบาลีของวัดบวรนิเวศวิหาร: การศึกษาต้นฉบับ การปริวรรต และการแปล.” พุทธศาสน์ศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 28(1): 57-108.
พระมหากษิดิศ อุดมสินประเสริฐ และ เจียระไน วิทิตกูล, 2567. “ความสัมพันธ์ระหว่างต้นฉบับตัวเขียนของวรรณกรรมเรื่องอัฏฐเกสธาตุ.” พุทธศาสน์ศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 31(2): 43-77.
พีระ พนารัตน์, 2559. “บนอีกหนึ่งเส้นทางสู่จินดามณี: บททบทวนการตรวจชำระจินดามณีฉบับพระเจ้าบรมโกศ ฉบับตีพิมพ์ของกรมศิลปากร.” ภาษาและวรรณคดีไทย 33(1): 45-105.
วิสุทธ์ บุษยกุล, 2550. “การตรวจชำระงานตัวเขียนเบื้องต้น.” ดำรงวิชาการ 6(1): 1-19.
อนันต์ เหล่าเลิศวรกุล, 2559. ชินกาลมาลินีและจามเทวีวงส์: ตำนานบ้านเมืองล้านนา ตำนานพระศาสนาห้าพัน. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
ฮารัลด์ ฮุนดิอุส, 2528. “พลสังขยาชาดก: ตัวอย่างการชำระวรรณคดี.” การศึกษาวรรณคดีท้องถิ่น: พลสังขยาชาดก คำสอนพระยามังรายและขุนบรม. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 24 มกราคม 2528.
Bodhiprasiddhinand, P., 2013. “Book Review: Jambūpati-sūtra. A synoptic romanized edition by Santi Pakdeekham.” Thai International Journal for Buddhist Studies 4: 171-190.
Cicuzza, C., 2011. A Mirror Reflecting the Entire World. The Pāli Buddhapādamaṅgala or “Auspicious Signs on the Buddha’s Feet”: Critical Edition with English Translation. Fragile Palm Leaves Foundation: Bangkok & Lumbini.
Katre, S. M., 1941. Introduction to Indian Textual Criticism. Bombay: Karnatak Publishing House.
Kenney, E. J., 2003. “Textual Criticism.” In The New Encyclopaedia Britannica Volume 20 (pp. 614-620). Chicago: Encyclopaedia Britannica, Inc.
Maas, P., 1958. Textual Criticism. (Translated by B. Flower). Oxford: Clarendon.
Martini, F. 1936. “Dasa-bodhisatta-uddesa. Texte pâli, publié avec une traduction et un index grammatical.” Bulletin de l'Ecole française d'Extrême-Orient 36: 287-413.
Masefield, P., 2008. “Indo-Chinese Pali.” Mahachulalongkorn Journal of Buddhist Studies 1: 1-9.
Masefield, P, Filliozart J, & Revire, N, 2024. “The Advantage in a Dustheap-rag: (Paṁsukūlānisaṁsa).” The Journal of the Siam Society 112(2): 155-178.
Panarut, P., 2018. Cindamani-The Odd Content Version: A Critical Edition. Chiang Mai: Silkworm Books.
Schnake, J., 2025. “An Early Religious and Historical Tradition of Laos The Aḍḍhabhāga-buddharūpanidāna of Ariyavaṃsa.” Journal of the Pali Text Society 36: 127-161.
Skilling, P., 2009. “An Impossible Task? The Classical ‘Edition’ and Thai Pāli Literature.” Thai International Journal for Buddhist Studies 1: 33-43.
Unebe, T., 2009. “Toward an Edition of the Paññāsajātaka: Problems and Solutions.” Thai International Journal for Buddhist Studies 1: 44-63.
West, H. L., 1973. Textual Criticism and Editorial Technique: Applicable to Greek and Latin Texts. Stuttgart: B. G. Teubner.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 ดำรงวิชาการ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
