นิกายปาศุปัตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยุคประวัติศาสตร์ตอนต้น: ข้อสังเกตบางประการจากมุขลึงค์

บทคัดย่อ

ไศวนิกายแบบปาศุปตะได้เข้ามามีบทบาทอย่างมากในช่วงต้นประวัติศาสตร์ (ก่อนพุทธศตวรรษที่ 15) ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป ทว่าหลักฐานทางประติมานวิทยาสำคัญ คือ รูปพระลากุลีศะ กลับมีจำนวนที่น้อยมาก ทั้งนี้ ในอินเดียได้มีการพบศิวลึงค์ประเภทหนึ่ง เรียกว่า “ศิวลึงค์รูปบุคคล” ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับขนบของนิกายนี้ ซึ่งอาจส่งอิทธิพลในเชิงรูปแบบให้กับมุขลึงค์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ด้วยเหตุนี้ ในส่วนแรกของข้อเขียนจะตรวจสอบหลักฐานเกี่ยวกับศิวลึงค์รูปบุคคลในอินเดีย ส่วนที่สองของบทความจะมุ่งศึกษาหลักฐานจารึกและหลักฐานทางโบราณคดีที่เกี่ยวข้องกับนิกายปาศุปตะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป ก่อนตรวจสอบข้อสังเกตบางประการเกี่ยวกับอิทธิพลของนิกายปาศุปตะอันมีผลต่อคติการสร้างมุขลึงค์ ซึ่งอาจสรุปผลได้ว่า มุขลึงค์เป็นตัวแทนเชิงรูปธรรมของแนวคิดการรวมเป็นหนึ่งกับพระศิวะ และชนชั้นนำในขณะนั้นได้พึ่งพานักบวชนิกายปาศุปตะในเชิงพิธีกรรมเพื่อสร้างเสริมบุคลิกให้ใกล้เคียงเทพเจ้าผ่านการสถาปนามุขลึงค์ขึ้นอันมีต้นแบบมาจาก “ศิวลึงค์รูปบุคคล” ในอินเดีย