ชื่อบ้านนามเมืองภาษามลายูในคาบสมุทรภาคใต้ของไทย

บทคัดย่อ

คำว่า “มลายู” มีหลายความหมายด้วยกัน โดยเป็นชื่อกลุ่มคนที่ครั้งหนึ่งเคยอาศัยอยู่ในแถบเมืองปาเลมบังทางตอนใต้ของเกาะสุมาตรา รวมทั้งเป็นชื่อเมืองอันเป็นถิ่นที่อยู่ของชาวมลายู เช่น เมืองยัมบี และเมืองมินังกาเบา กลุ่มคนเหล่านี้ต่อมาได้ข้ามทะเลไปยังคาบสมุทรมลายู ดังนั้นคำว่า “มลายู” จึงอาจหมายถึง “ผู้ข้ามฝั่งหรือผู้ข้ามฟาก” ในขณะที่คาบสมุทรมลายูในสมัยโบราณนั้นมีชื่อเรียกว่า “สะคะรามาเซ็ม” ซึ่งแปลว่า “ทะเลน้ำเค็ม” คำว่า “สะคะรา” หรือ “สาคร” นั้นหมายถึง “ทะเล” ในภาษาสันสกฤต ส่วน “มาเซ็ม” เป็นคำมลายูหมายถึง “รสเค็ม”

ดินแดนที่กลุ่มคนเหล่านี้ไปตั้งรกรากถูกเรียกว่า “อุยงตนะ” ซึ่งแปลว่า แผ่นดินปลายแหลม โดยคำว่า “อุยง” นั้นอาจแปลได้ว่า “ปลายแหลม” ส่วน “ตนะ” คือ “แผ่นดิน” เมื่อสองคำมารวมกันจึงมีความหมายถึงคาบสมุทรมลายูนั่นเอง อันที่จริงแล้วชาวมลายูไม่ใช่ประชากรกลุ่มแรกในดินแดนนี้ แต่มีประชากรกลุ่มอื่นๆ อาศัยอยู่ก่อนแล้ว เช่น เซมัง, ซาไก และชาวเลหรือชาวน้ำ ซึ่งภาษามลายูเรียกว่า “โอรังลาอุต” เป็นพวกที่ลงเรือเร่ร่อนเหมือนยิปซีทะเล

ภาษามลายูจัดอยู่ในตระกูลภาษามลาโย-โพลีนีเซียน และเป็นภาษาคำติดต่อ (agglutinative) บทความนี้ยังได้กล่าวถึงความแตกต่างระหว่างภาษามลายูกลางกับภาษามลายูถิ่น (เช่น ภาษามลายูที่พูดในจังหวัดชายแดนภาคใต้ของไทย) เอาไว้ด้วย นอกจากนี้ยังมีการศึกษาและวิเคราะห์ที่มาของชื่อบ้านนามเมืองในภาษามลายูถิ่นใต้ทั้งในด้านภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และคติชาวบ้าน สิ่งเหล่านี้ทำให้เห็นว่า ภาษามลายูมีความสำคัญในแง่ของการศึกษาและการติดต่อสัมพันธ์ระหว่างประชาชนในจังหวัดชายแดนใต้ของไทยกับประเทศเพื่อนบ้านในอาเซียนที่ใช้ภาษามลายูในการสื่อสาร