“ผ้า” สื่อกลางระหว่างความเชื่อกับพิธีกรรม: กรณีศึกษา ผ้านาหมื่นศรี อำเภอนาโยง จังหวัดตรัง

บทคัดย่อ

ผ้าและเครื่องถักทอนับเป็นของใช้ที่แสดงถึงความคิดริเริ่มและการสร้างสรรค์ของมนุษย์ โดยเฉพาะ        ผ้าทอพื้นเมืองที่แต่ละถิ่นแต่ละภาคมีรูปแบบของสีสัน ลวดลาย และกรรมวิธีการผลิตที่แตกต่างกันไป แม้ว่าจะผลิตขึ้นจากวัตถุดิบประเภทเดียวกันคือไหมหรือฝ้าย การทอผ้าจึงนับว่าเป็นงานหัตถศิลป์ที่น่าสนใจแขนงหนึ่ง นอกจากหลักฐานการพบชิ้นส่วนของผ้าในสถานที่ต่างๆของประเทศไทยจะเป็นสิ่งที่ช่วยยืนยันถึง การเคลื่อนย้ายทางวัฒนธรรมของกลุ่มคนแล้ว ผ้ายังช่วยสะท้อนถึงความสัมพันธ์ทางสังคม วัฒนธรรม การเมือง เศรษฐกิจ ของกลุ่มคนในชุมชนนั้นได้อีกด้วย  

จากการศึกษาค้นคว้าในเบื้องต้นพบว่า มีผ้าภาคใต้ที่น่าสนใจหลายชิ้น ได้แก่ ผ้าทอราชวัตร จังหวัดสงขลา, ผ้านาหมื่นศรี จังหวัดตรัง, ผ้ายกเมืองนคร จังหวัดนครศรีธรรมราช, ผ้าพุมเรียง จังหวัดสุราษฎร์ธานี และผ้าจวนตานี จังหวัดปัตตานี ซึ่งการศึกษาที่ผ่านมาเป็นศึกษาเกี่ยวกับการให้ความหมายของลวดลายผ้า  การประดับตกแต่งร่างกาย และการแสดงออกถึงสถานะทางสังคม หากแต่ยังขาดในประเด็นเชิงบทบาทหน้าที่ของผ้าในบริบทพิธีกรรมท้องถิ่น ความสนใจเรื่องผ้าและเครื่องถักทอของผู้วิจัยในครั้งนี้ได้ศึกษาผ้านาหมื่นศรี อำเภอนาโยง จังหวัดตรัง ซึ่งผู้วิจัยพบว่าเป็นผ้าที่มีความเกี่ยวข้องกับพิธีกรรมและมีความสัมพันธ์กับคนในท้องถิ่นเป็นอย่างมาก ประเด็นการศึกษาจึงให้ความสำคัญกับผ้าในฐานะเป็น “สื่อกลาง” เชื่อมโยงระหว่างโลกเบื้องหน้า โลกแห่งความศักดิ์สิทธิ์ หรือโลกแห่งจิตวิญญาณ เข้ากับโลกแห่งความเป็นจริงของผู้คน สังคม ประเพณี และวัฒนธรรม ผ่านการประกอบพิธีกรรมท้องถิ่น