สวยดอก: การผลิตซ้ำทางวัฒนธรรมหัตถศิลป์ งานใบตองล้านนา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีจุดมุ่งหมายเพื่อนำ เสนอปรากฏการณ์ การใช้สวยดอก
และแนวทางการสืบทอด ผลการวิจัยพบว่า “สวยดอก” คือ กรวยใบตองส หรับ
ใส่ดอกไม้ ธูปเทียน เพื่อใช้เป็นเครื่องสักการะบูชา โดยชาวล้านนามีความเลื่อมใส
ศรัทธาในพระพุทธศาสนา จึงใช้สวยดอกในประเพณีและพิธีกรรมต่างๆ สวยดอก
มีทั้งแบบธรรมดาและแบบมี “กาบ” ใบตองพับตกแต่งขอบ ซึ่งจะมีชื่อเฉพาะโดย
ประดิษฐ์คิดค้น จากการเชื่อมโยงสัญลักษณ์และสิ่งที่เคารพนับถือของคนในอดีต
กาบสวยดอกจึงออกแบบเพื่อสนองประโยชน์ด้านความงามและเพื่อแสดงถึงการ
สื่อความหมายของสัญลักษณ์ ในสังคมปัจจุบันวิถีชีวิตได้เปลี่ยนแปลงไป ส่งผล
โดยตรงต่อวัฒนธรรมการใช้สวยดอก การสืบทอดคุณค่าภูมิปัญญาด้านงานใบตอง
ล้านนาด้วยการผลิตสิ่งใหม่จึงเกิดขึ้น เพื่อสนองความต้องการของสังคมยุคใหม่ การ
คิดค้นและพัฒนาสวยดอกในวัฒนธรรมร่วมสมัย ถือเป็นการผลิตซ้ำทางวัฒนธรรม
(Cultural reproduction) โดยมีสวยดอก 12 ราศีปีนักษัตรล้านนา สวยดอก 7
สีประจำ วันและสวยดอกไม้จันทน์ ถูกประดิษฐ์ขึ้นเพื่อรับใช้วัฒนธรรมในบริบท
ใหม่ และการเผยแพร่องค์ความรู้เรื่องสวยดอก นับเป็นการสืบทอดทางวัฒนธรรม
(Cultural transmission) ให้คงอยู่ เพื่อเป็นการพัฒนารูปแบบหัตถศิลป์งานใบตอง
ล้านนา งานศิลปประดิษฐ์ในสายวิชาด้านคหกรรมศาสตร์ ให้เกิดความร่วมสมัย
สอดคล้องกับบริบทใหม่ของสังคม