นิราศหนองคายฉบับสมุดฝรั่ง: ประเด็นวิพากษ์บุคคลและเหตุการณ์ที่ไม่ปรากฏในฉบับพิมพ์

บทคัดย่อ

นิราศหนองคายฉบับสมุดฝรั่งเป็นนิราศหนองคายฉบับเนื้อความสมบูรณ์
ซึ่งไม่ได้ถูกแก้ไขตัดทอน ทำให้มีเนื้อหามากกว่าฉบับพิมพ์เผยแพร่ ส่วนที่เพิ่มขึ้น
นั้นมีเรื่องราวทางประวัติศาสตร์อยู่หลายเรื่อง แบ่งได้ 2 ประเด็น ประเด็นแรก
คือบุคคลในประวัติศาสตร์ ได้แก่ เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล)
สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) กรมพระราชวังบวรวิไชย
ชาญ และหลวงพัฒนพงศ์ภักดี (ทิม สุขยางค์) ซึ่งเป็นผู้แต่ง โดยกล่าวถึงบุคลิก
ลักษณะนิสัยและพฤติกรรมของบุคคลดังกล่าว ประเด็นที่สองคือ เหตุการณ์ใน
ประวัติศาสตร์ ได้แก่ สาเหตุแท้จริงกรณีเคลื่อนทัพเข้าสู่ดงพญาไฟและเบื้องหลังค
ดีความเกี่ยวกับการแต่งนิราศหนองคาย ประเด็นทางประวัติศาสตร์เหล่านี้ บาง
ส่วนบันทึกไว้ในเอกสารทางประวัติศาสตร์อื่นๆ แต่บางส่วนไม่ได้บันทึกในเอก
สารใดๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งส่วนที่เป็นความรู้สึกนึกคิดของกวีและนิสัยใจคอของ
บุคคล ด้วยเหตุนี้นิราศหนองคายฉบับสมุดฝรั่งจึงเป็นวรรณกรรมที่มีคุณค่าทาง
วรรณคดีและประวัติศาสตร์