รูปแบบการใช้จิตวิทยาเชิงพุทธในการเสริมสร้างสมาธิแก่เด็กปฐมวัย: กรณีศึกษาศูนย์พัฒนาเด็กเล็กวัดป่าประดู่พระอารามหลวง อำเภอเมือง จังหวัดระยอง

บทคัดย่อ

     บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อสร้างคู่มือกิจกรรมและรูปแบบจิตวิทยาเชิงพุทธในการเสริมสร้างสมาธิแก่เด็กปฐมวัย 2) เพื่อศึกษาพฤติกรรมของเด็กปฐมวัยหลังการทดลองใช้รูปแบบจิตวิทยาเชิงพุทธในการเสริมสร้างสมาธิเด็กปฐมวัย และ 3) เพื่อนำเสนอรูปแบบจิตวิทยาเชิงพุทธในการเสริมสร้างสมาธิแก่เด็กปฐมวัย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพเชิงปฏิบัติการ (Qualitative action research) โดยคำแนะนำผู้ให้ข้อมูลสำคัญผู้ทรงคุณวุฒิการประชุมกลุ่มเฉพาะ (Focus group discussion) เพื่อออกแบบคู่มือกิจกรรม รูปแบบการใช้จิตวิทยาเชิงพุทธในการสร้างสมาธิเด็กปฐมวัย สำหรับระยะเวลา 50 ชั่วโมง โดยกลุ่มเป้าหมายที่ใช้ในการศึกษา คือ เด็กปฐมวัย จำนวน 60  คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง ข้อมูลที่ได้จากสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content analysis)
     ผลการวิจัยพบว่า
     1) ได้คู่มือกิจกรรม รูปแบบการใช้จิตวิทยาในการเสริมสร้างสมาธิแก่เด็กปฐมวัย สำหรับระยะเวลา 50 ชั่วโมง ประกอบด้วย 1) ตารางคู่มือกิจกรรมสำหรับเสริมสร้างสมาธิแก่เด็กปฐมวัย 2) ตารางฝึกสอนสมาธิ 50 ชั่วโมง (จำนวน 17 ครั้ง ใช้เวลา 3 ชั่วโมง/1 ครั้งวันพระ 3) ตารางการบ้านฝึกทำสมาธิก่อนนอน เป็นเวลา 5 สัปดาห์ (เป็นระยะเวลา 35 คืน) สำหรับเด็กปฐมวัย 4) ตารางพฤติกรรมเด็กปฐมวัยทั้ง 6 กลุ่ม 5) ตารางกิจกรรมทั้ง 6 กิจกรรม 6) ตาราง 6 กิจกรรมที่เหมาะสมกับพฤติกรรมของเด็กปฐมวัยทั้ง 6 กลุ่ม 7) นำเสนอรูปแบบการใช้จิตวิทยาเชิงพุทธในการเสริมสร้างสมาธิให้แก่เด็กปฐมวัย
     2) หลังจากการใช้รูปแบบการใช้จิตวิทยาในการเสริมสร้างสมาธิแก่เด็กปฐมวัย เด็กมีพฤติกรรมเชิงบวก ทั้งทางด้านการสื่อสาร การควบคุมร่างกาย การควบคุมจิตใจ การมีสมาธิที่ตั้งมั่น หยุดนิ่งได้นานขึ้น การรักตัวเอง การอ่อนโยนต่อตนเองและผู้อื่น
     3) ได้ “5AB Model” ได้แก่ “5 กิจกรรม & 5 พฤติกรรม”  1) กิจกรรมพูด/ฟัง ที่เหมาะสมกับ (พฤติกรรมเด็กกลุ่มที่ 1 เด็กไม่พูดถามไม่ตอบ) 2) กิจกรรมเดินถือแก้วน้ำ ที่เหมาะสมกับ (พฤติกรรมเด็กกลุ่มที่ 2 เด็กที่มีความฟุ้งซ่าน กดดันทำร้ายตัวเอง และตีเพื่อน) 3) กิจกรรมขยับร่างกายและหยุดร่างกาย ที่เหมาะสมกับ (พฤติกรรมเด็กกลุ่มที่ 3 เด็กที่มีการตอบสนองเชื่องช้า ความรู้ตัวช้ากว่าปกติมากจิตไม่อยู่กับปัจจุบัน) 4) กิจกรรมจินตนาการในสมาธิ (วาดรูป) ที่เหมาะสมกับ (พฤติกรรมเด็กกลุ่มที่ 4 เด็กที่สมาธิสั้น อดทนต่ำ รอคอยไม่เป็น อยู่นิ่งไม่ได้) 5) กิจกรรมสมาธิสัมผัสรัก ที่เหมาะสมกับ (พฤติกรรมเด็กกลุ่มที่ 5 เด็กมีภาวะซึมเศร้า ร้องไห้)
     ผู้วิจัยได้นำผลการวิจัยมาสร้างเป็นโมเดล เรียกว่า “5AB Model” 5 กิจกรรม กับ 5 พฤติกรรมเป็นองค์ความรู้ที่จะช่วยเป็นแนวทางในการเสริมสร้างสมาธิ โดยรูปแบบการใช้จิตวิทยาเชิงพุทธในการเสริมสร้างสมาธิให้แก่เด็กปฐมวัย แสดงให้เห็นการทำกิจกรรมที่สอดคล้องกับพฤติกรรม นำไปสู่การพัฒนาเพิ่มขีดความสามารถในการทำสมาธิได้ดีมากขึ้น