การศึกษาแสงสว่างแบบอาโลกะในการปฏิบัติสมาธิ ตามคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มุ่งศึกษาลักษณะและบทบาทของแสงสว่างในบริบทของ “อาโลกะ” ตามคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสาร ผลการวิจัยพบว่า “อาโลกะ” หมายถึง ความสว่าง ความงดงาม การหยั่งรู้ที่เกิดขึ้นในใจ และการมองเห็น ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท คำว่า “อาโลกะ” ปรากฏทั้งในรูปศัพท์เดี่ยว (ได้แก่ อาโลโก ในข้อความบาลี) และคำสมาส เช่น อาโลกสัญญา อาโลกผรณตา และอาโลกกสิณ ซึ่งสะท้อนถึงบทบาทของแสงสว่างที่ใช้เป็นเครื่องมือสำคัญในการปฏิบัติสมาธิ ผลการศึกษายังชี้ให้เห็นว่า ประเภทและบทบาทของแสงสว่างในการนำไปปฏิบัติสมาธิ แบ่งได้ 3 ระดับ คือ ระดับที่ 1 แสงสว่างของวัตถุภายนอก (L1) ได้แก่ แสงสว่างที่ช่วยกำจัดถีนมิทธะ ระดับที่ 2 แสงสว่างภายในขั้นที่ยังไม่สิ้นอาสวกิเลส (L2) ได้แก่ แสงสว่างของจิตที่เกิดขึ้นภายหลังจากพ้นจากนิวรณ์ทั้ง 5 ประการ และนำไปสู่การเข้าถึงญาณทัสสนะหรือทิพพจักขุ รวมถึงแสงสว่างที่เกิดขึ้นพร้อมกับวิชชาที่ 1 ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ และวิชชาที่ 2 จุตูปปาตญาณ และระดับที่ 3 แสงสว่างภายในขั้นสิ้นอาสวกิเลส (L3) ได้แก่ แสงสว่างที่เกิดจากการเห็นหมดจดดีแล้วในอริยสัจ 4 พร้อมกับการบรรลุวิชชาที่ 3 คือ อาสวักขยญาณ ซึ่งเป็นการบรรลุ
อรหัตตมรรคญาณ ทั้งนี้ แม้แสงสว่างอาจถูกจัดเป็นวิปัสสนูปกิเลสหากผู้ปฏิบัติหลงยึดติด แต่โดยพื้นฐานแล้วถือเป็นปัจจัยเกื้อกูลที่แสดงถึงความก้าวหน้าในการปฏิบัติสมาธิและเอื้อต่อการบรรลุธรรมขั้นสูงสุด