แนวคิดอทวิลักษณ์ของเซน ในวิถีชีวิตแบบญี่ปุ่น
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยเรื่อง แนวคิดอทวิลักษณ์แบบเซนในวิถีชีวิตแบบญี่ปุ่น มีวัตถุประสงค์เพื่อ
1) ศึกษาจริยศาสตร์แบบเซน 2) ศึกษาสุนทรียศาสตร์แบบเซน และ 3) วิเคราะห์ปรัชญาเซนในวิถีชีวิตแบบญี่ปุ่น โดยงานวิจัยนี้ใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสาร และนำเสนอผ่านการพรรณนาเชิงวิเคราะห์
ผลการวิจัยพบว่า จริยศาสตร์แบบเซนมองชีวิตว่ามีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาตามเหตุปัจจัย ความสัมพันธ์กับสิ่งต่าง ๆ ควรมองบนความจริงที่เปลี่ยนแปลง ไม่ยึดมั่นถือมั่นกับคุณค่าใดคุณค่าหนึ่งแบบถาวร ส่วนสุนทรียศาสตร์แบบเซนมองว่าความงามปรากฏขึ้นทุกขณะและดับไป ไม่มีความงามใดถาวร ทั้งนี้เซนมองว่าความไม่งามเป็นส่วนหนึ่งของการมองเห็นความงามซึ่งเป็นคุณค่าในขั้วตรงข้าม จึงกล่าวได้ว่าทั้งจริยศาสตร์และสุนทรียศาสตร์แบบเซนอยู่บนแนวคิดอทวิลักษณ์ จากการวิเคราะห์วิถีชีวิตแบบญี่ปุ่นทั้ง 4 ประการ พบว่า 1) แนวคิดเชิงจริยศาสตร์แบบเซนผ่าน อิคิไก (生き甲斐)มองสิ่งต่าง ๆ ว่ามีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา มุ่งใช้ชีวิตโดยมองเห็นความสัมพันธ์กับสิ่งเล็กน้อยในชีวิตประจำวัน โดยเป้าหมายจะเปลี่ยนแปลงไปในทุก ๆ ช่วงของชีวิตตามเหตุปัจจัย มองชีวิตอย่างตรงไปตรงมา เอาใจใส่และทุ่มเทในการใช้ชีวิตแต่ละช่วงวัยอย่างเต็มที่ 2) แนวคิดเชิงจริยศาสตร์แบบเซนผ่าน อิจิโกะ-อิจิเอะ (一期一会) มุ่งให้ความสำคัญต่อความสัมพันธ์ของผู้คน สถานที่ และมีชาหรือเครื่องดื่มเป็นสื่อกลาง ทุกปัจจัยมีผลต่อความหมายของชีวิต ณ ช่วงเวลานั้น เพราะมองว่าไม่สามารถหวนกลับมาเปลี่ยนแปลงอะไรได้อีกและไม่เป็นนิรันดร์
ดังนั้นสถานการณ์ที่ปรากฏตรงหน้าคือช่วงเวลาที่จะไม่เกิดขึ้นอีก 3) แนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์
แบบเซนผ่าน คินสึงิ (金継ぎ) มองว่าสรรพสิ่งล้วนมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา ดังนั้น
ร่องรอยที่ปรากฏถึงความเสื่อมเหล่านี้คือ ความจริงที่แสดงออกได้โดยไม่ต้องปกปิด ทั้งความใหม่หรือเสื่อมไปล้วนงามเพราะคือ ความจริงของสิ่งนั้น และ 4) แนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์แบบเซนผ่าน วะบิ-ซะบิ (侘寂) มุ่งให้มองเห็นความงามของกระบวนการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติของสรรพสิ่ง ทุกการเปลี่ยนแปลงล้วนงามโดยกระบวนการที่ไม่ได้ปรุงแต่ง แต่มองเห็นถึงความสัมพันธ์กับสิ่งอื่น ๆ ดังนั้นทวิลักษณ์ทั้งหลายจึงไม่ใช่ความจริงที่ถาวรแต่เป็นการปรากฏขึ้นของความจริงในชีวิตประจำวัน ณ ขณะนั้นและเปลี่ยนแปลงเสมอ
ดังนั้นวิถีชีวิตแบบญี่ปุ่นจึงเน้นที่การมองเห็นคุณค่าของการเปลี่ยนแปลงทุก ๆ ขณะของชีวิตประจำวัน ซึ่งเป็นหนทางที่ไม่ทำให้ชีวิตเป็นทุกข์อันเนื่องมาจากความยึดมั่นในคุณค่าที่ถูกกำหนดเป็นสองขั้วตรงข้าม มองว่าความดีและความงามสัมพันธ์กับความจริงบนหลักการ
แบบเซน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์ มูลนิธิสถาบันธรรมชัย ศูนย์พุทธศาสตร์ศึกษา DCI
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
หนังสือ
สุวรรณา สถาอานันท์. ภูมิปัญญาวิชาเซน: บทวิเคราะห์คำสอนปรมาจารย์โดเกน. กรุงเทพมหานคร: ศยาม, 2534.
Kempton, Beth. Wabi Sabi วะบิ ซะบิ: แด่ความไม่สมบูรณ์แบบของชีวิต. แปลโดย วุฒิชัย กฤษณะประกรกิจ. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพมหานคร: บิบลิโอ, 2565.
Longhurst, Erin Niimi. Japonisme: อิคิไก, การอาบป่า, วะบิซะบิ และอื่นๆ. แปลโดย ณัฐพงศ์ ไชยวานิชย์ผล. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: broccoli, 2563.
Miralles, Francesc and Garcia, Hector. อิคิไก. แปลโดย เพ็ญพิสาข์ ศรีวรนารถ. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพมหานคร: เนชั่นบุ๊คส์, 2561.
Santina, Peter Della. ต้นไม้แห่งโพธิ: คำสอนพื้นฐานแห่งพระพุทธศาสนา มหายาน วัชรยาน และอภิธรรม. แปลโดย สมหวัง แก้วสุฟอง. พิมพ์ครั้งที่ 4. เชียงใหม่: โพธิบัณณ์, 2561.
Suzuki, Nobuo. วะบิ ซะบิ: ความงดงามในความไม่สมบูรณ์แบบ. แปลโดย ศันสนีย์ วรรณางกูร. กรุงเทพมหานคร: เนชั่นบุ๊คส์, 2565.
ภาษาต่างประเทศ
หนังสือ
Han, Byung-Chul. The Burnout Society. Translated by Erik Butler. United States: Stanford University Press, 2015.
Loy David R. Money, Sex, War, Karma: Notes for a Buddhist Revolution. United States: Wisdom Publications, 2008.
Suzuki, D.T., Zen and Japanese Culture. Princeton, N.J. : Princeton University Press, 1959.
Suzuki, D.T., Studies in Zen, ed. Christmas Humphreys. New York: Dell Publishing, 1978.
ข้อมูลจากเว็บไซต์
Joshua Gensetsu Smith. “The Real Meaning of Shizen.” Shizen Style, January 20, 2019. https://www.shizenstyle.com/post/the-real-meaning-of-shizen.
Yusuke Shibata. “Japanese Aesthetic Sense ‘A View on Nature’.” Kogei Standard, May 5, 2023.https://www.kogeistandard.com/insight/serial/editor-in-chief-column-kogei/shizen/.
