ความย้อนแย้งแห่งสัมพัทธภาพในกระบวนการแห่งการแปรเปลี่ยน: การจำแนก มโนทัศน์ความสัมพันธ์ สัมพัทธนิยม และสัมพัทธภาพในวรรณกรรม พุทธปรัชญา-วิทยาศาสตร์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ต่อมโนทัศน์ที่มักสร้างความสับสนในวรรณกรรมที่เชื่อมโยงพุทธปรัชญาเข้ากับวิทยาศาสตร์ร่วมสมัย โดยพบว่ามีการนำหลัก
อิทัปปัจจยตาไปผูกโยงกับทฤษฎีสัมพัทธภาพ แต่กลับนำไปสู่ความเข้าใจแบบสัมพัทธนิยมที่ด่วนสรุปว่า ความจริงสัมบูรณ์ไม่มีอยู่ และสรรพสิ่งล้วนเป็นเพียงความสัมพันธ์ของกระบวนการ
แปรเปลี่ยน
ผลการศึกษาพบความย้อนแย้งเชิงมโนทัศน์ที่สำคัญหลายประการ อันมีสาเหตุมาจากการจัดประเภทผิดพลาดที่นำมิติทางญาณวิทยาไปปะปนกับมิติทางภววิทยา ประกอบกับอิทธิพลจากการบัญญัติชื่อทฤษฎีของ แมกซ์ พลังค์ ที่มุ่งเน้นสัจพจน์ข้อที่ 1 (ความแปรผันตามกรอบอ้างอิง) ซึ่งต่อมาได้นำไปสู่การตีความที่ละเลยสัจพจน์ข้อที่ 2 อันว่าด้วยค่าคงที่ไม่แปรเปลี่ยน ซึ่งขัดแย้งกับเจตนารมณ์ดั้งเดิมของไอน์สไตน์ที่ต้องการใช้ชื่อทฤษฎีแห่งความไม่แปรเปลี่ยน ยิ่งไปกว่านั้นยังพบความย้อนแย้งในการนำทฤษฎีสัมพัทธภาพซึ่งมีจุดยืนแบบสัจนิยม ไปผนวกรวมกับกลศาสตร์
ควอนตัมที่เป็นอสัจนิยม ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนเหล่านี้ถูกเชื่อมโยงกับพุทธปรัชญาแล้วตีความผ่านมโนทัศน์แบบอสารัตถนิยม ส่งผลให้พุทธปรัชญาถูกตีความเพียงมิติสิ่งที่แปรเปลี่ยนเพียงด้านเดียว แล้วปฏิเสธสิ่งที่ไม่แปรเปลี่ยน ทั้งที่พุทธปรัชญาระบุถึงทั้ง 2 ด้าน คือ สังขตธาตุและอสังขตธาตุ และยังระบุว่า อสังขตธาตุเป็นเงื่อนไขจำเป็นต่อการสลัดออกจากสังขตธาตุ
นอกจากชี้ให้เห็นถึงที่มาของปัญหาความย้อนแย้งที่เกิดจากความคลาดเคลื่อนทาง
มโนทัศน์แล้ว บทความนี้ยังได้นำเสนอองค์ความรู้ใหม่ด้วยการนำสัจพจน์ข้อที่ 2 ของทฤษฎี
สัมพัทธภาพ อันว่าด้วยค่าคงที่ไม่แปรเปลี่ยนมาเชื่อมโยงกับอสังขตธาตุในพุทธปรัชญา ซึ่งวรรณกรรมเดิมมักเชื่อมโยงพุทธปรัชญาไว้กับสิ่งแปรเปลี่ยนในสัจพจน์ข้อที่ 1 เพียงด้านเดียว พร้อมกันนี้ผู้เขียนยังได้นำเสนอมโนทัศน์เรื่อง กรอบอ้างอิงแห่งสังขตธาตุและกรอบอ้างอิงแห่งอสังขตธาตุไว้ในเบื้องต้น เพื่อชี้ให้เห็นว่าการรับรู้สิ่งแปรเปลี่ยนจำเป็นต้องอาศัยการอ้างอิงสัมพัทธ์กับสิ่งที่ไม่แปรเปลี่ยนเสมอ บทความนี้จึงยืนยันว่าทั้งทฤษฎีสัมพัทธภาพและพุทธปรัชญาต่างก็มีมิติของสิ่งคงที่ไม่แปรเปลี่ยนอยู่ในสมการด้วย มิได้มีเพียงด้านที่แปรเปลี่ยนเพียงด้านเดียว
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์ มูลนิธิสถาบันธรรมชัย ศูนย์พุทธศาสตร์ศึกษา DCI
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
คัมภีร์แปลภาษาไทย
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2539.
หนังสือ
วัชระ งามจิตรเจริญ. พุทธธรรม ควอนตัม สัมพัทธภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 3. นนทบุรี: กรีน ปัญญาญาณ, 2558.
สม สุจีรา. ไอน์สไตน์พบพระพุทธเจ้าเห็น เล่ม 1. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง, 2550.
ข้อมูลจากเว็บไซต์
บัญชา ธนบุญสมบัติ. “คลื่นความคิด : วิทยาศาสตร์ที่ถูกบิดเบือน เรื่องใหญ่ที่ต้องช่วยกันแก้ไข.” สารคดี, 6 กันยายน 2551. https://www.sarakadee.com/2008/09/06/science-and-deceive/.
ภาษาต่างประเทศ
หนังสือ
Capra, Fritjof. The Tao of Physics: An Exploration of the Parallels between Modern Physics and Eastern Mysticism. Berkeley: Shambhala, 1975.
Copi, Irving M., Carl Cohen, and Kenneth MacMahon. Introduction to Logic. Fourteenth Edition, Harlow: Pearson Education Limited, 2014.
DiSalle, Robert. Understanding Space-Time: The Philosophical Development of Physics from Newton to Einstein. Cambridge University Press, 2006.
Einstein, Albert. The Born-Einstein Letters: Correspondence between Albert Einstein and Max and Hedwig Born from 1916 to 1955. Translated by Irene Born. New York: Walker and Company, 1971.
______. “On the Electrodynamics of Moving Bodies.” The Principle of Relativity: A Collection of Original Memoirs on the Special and General Theory of Relativity. Translated by W. Perrett and G. B. Jeffery. New York: Dover Publications, 1923.
Holton, Gerald James. Thematic Origins of Scientific Thought: Kepler to Einstein. Cambridge: Harvard University Press, 1973.
James, William. Pragmatism, A New Name for Some Old Ways of Thinking. New York: Longmans, Green and Co., 1907.
Mermin, N. David. “Is the Moon There When Nobody Looks? Reality and the Quantum Theory.” Physics Today 38, no. 4 (1985): 38-47.
Newton, Isaac. The Principia: Mathematical Principles of Natural Philosophy. Translated by Andrew Motte. New York: Daniel Adee, 1846.
Rorty, Richard. Contingency, irony, and solidarity. New York: Cambridge University Press, 1989.
พจนานุกรม
Blackburn, Simon. The Oxford Dictionary of Philosophy. Second edition. Oxford: Oxford University Press, 2005.
