พลวัตการพัฒนาองค์ความรู้ และยุทธวิธีปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน แบบพองหนอ-ยุบหนอ: การสังเคราะห์รูปแบบ จากศูนย์ปฏิบัติธรรมตาณัง เลณัง เฉลิมราช 60 ปี จังหวัดเชียงใหม่
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ข้อ คือ 1) วิเคราะห์โครงสร้างองค์ความรู้และกลไกเชิงพุทธธรรมในการปฏิบัติกรรมฐานแบบพองหนอ-ยุบหนอ 2) วิเคราะห์กระบวนการถ่ายทอดและเปลี่ยนรูปองค์ความรู้ผ่านกลไกปฏิสัมพันธ์ระหว่างพระวิปัสสนาจารย์และผู้ปฏิบัติธรรม และ
3) สังเคราะห์รูปแบบการพัฒนาองค์ความรู้เชิงประสบการณ์ ที่บูรณาการแนวคิดพุทธศาสตร์ร่วมกับทฤษฎีการเรียนรู้สมัยใหม่ ดำเนินการตามระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษา
โดยเก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 15 รูป/คน ประกอบด้วยพระวิปัสสนาจารย์ ธรรมบริกร และผู้ปฏิบัติธรรม คัดเลือกโดยการสุ่มแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วยแบบวิเคราะห์เอกสาร แบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง และแบบสังเกตแบบมีส่วนร่วม วิเคราะห์ข้อมูลด้วย
วิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และการวิเคราะห์เชิงอุปนัย ร่วมกับการตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า
เพื่อสังเคราะห์สู่รูปแบบการพัฒนาองค์ความรู้ในลักษณะเชิงระบบ
ผลการวิจัยพบว่า
1) โครงสร้างองค์ความรู้และกลไกเชิงพุทธธรรม มีการวางระบบเชิงบูรณาการที่สอดประสานระหว่างรากฐานทางทฤษฎีเชิงปริยัติเข้ากับพลวัตยุทธวิธีเชิงปฏิบัติ โดยขับเคลื่อนผ่านชุดแนวคิดสำคัญ 3 มิติ คือ (1) มิติองค์ธรรม (หลักสติปัฏฐาน 4) (2) มิติสภาวธรรม (การกำหนดรู้อารมณ์กรรมฐาน) และ (3) มิติมาตรฐานธรรม (ดัชนีชี้วัดผลสัมฤทธิ์) โดยมี “ขณิกสมาธิ” เป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนตามแนวทางวิปัสสนายานิก กระบวนการนี้ทำงานผ่านกลยุทธ์การจัดการสภาวธรรมตามหลักสติปัฏฐาน 4 เพื่อเปลี่ยนรูปความรู้จากระดับทฤษฎีสู่ความรู้เชิงประจักษ์อย่างเป็นระบบ
2) กระบวนการถ่ายทอดและเปลี่ยนรูปองค์ความรู้ ดำเนินไปในลักษณะการเปลี่ยนรูปความรู้ฝังลึกจากประสบการณ์เฉพาะบุคคลให้เป็นความรู้เชิงประจักษ์ผ่านกระบวนการส่งและสอบอารมณ์ โดยมีพระวิปัสสนาจารย์ทำหน้าที่เป็นผู้ประคับประคองทางปัญญาในการวินิจฉัยพื้นที่
รอยต่อแห่งพัฒนาการ และจัดวางนั่งร้านทางปัญญาให้สอดรับกับจริตและระดับอินทรีย์รายบุคคล เพื่อเปลี่ยนสภาวะความรู้ที่พร่ามัวให้เกิดความชัดแจ้งทางปัญญา
3) รูปแบบการพัฒนาองค์ความรู้เชิงประสบการณ์ ผู้วิจัยได้สังเคราะห์สู่ “ตัวแบบ
TL-KDM” (Tanang Lenang Knowledge Development Model) ซึ่งเป็นนวัตกรรมการเรียนรู้ที่บูรณาการพุทธธรรมเข้ากับทฤษฎีการเรียนรู้จากประสบการณ์ ครอบคลุมตั้งแต่วงจรปฏิสัมพันธ์เชิงปัญญา ยุทธวิธีจัดการสภาวธรรมที่มีความฉลาดทางกลยุทธ์ ไปจนถึงระยะผลผลิตที่ก่อให้เกิดการเรียนรู้ระดับรากฐาน ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนกรอบแนวคิดและยกระดับสู่ปัญญาแจ้งประจักษ์ใน
สภาวธรรมที่สามารถผนึกสติเข้าสู่ตัวตน และสร้างสุขภาวะทางปัญญาในวิถีชีวิตได้อย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์ มูลนิธิสถาบันธรรมชัย ศูนย์พุทธศาสตร์ศึกษา DCI
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
คัมภีร์
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2539.
มหามกุฏราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย. นครปฐม: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2541.
หนังสือ
เสถียร โพธินันทะ. ประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา. กรุงเทพมหานคร: สารธรรม, 2543.
บทความ
นรวัฒน์ เจริญรัชต์ภาคย์, สุรพล สุยะพรหม, และพระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. “การจัดการศูนย์ปฏิบัติธรรมกับการส่งเสริมการเรียนรู้เชิงพุทธ.” วารสารพุทธศาสนศึกษา, ปีที่ 7, ฉบับที่ 1 (มกราคม-มิถุนายน 2561): 168–179.
ภาษาต่างประเทศ
หนังสือ
Argyris, Chris, and Donald A. Schön. Organizational Learning: A Theory of Action Perspective. Reading, MA: Addison-Wesley, 1978.
Husserl, Edmund. The Crisis of European Sciences and Transcendental Phenomenology: An Introduction to Phenomenological Philosophy. Translated by David Carr. Evanston: Northwestern University Press, 1970.
Kolb, David A. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. 2nd ed. Upper Saddle River, NJ: FT Press, 2014.
Mahasi Sayadaw. The Progress of Insight (Visuddhi-nana-katha): A Modern Treatise on Buddhist Satipatthana Meditation. Translated by Nyanaponika Thera. Kandy: Buddhist Publication Society, 1994.
Ikujiro Nonaka and Hirotaka Takeuchi. The Knowledge-Creating Company: How Japanese Companies Create the Dynamics of Innovation. New York: Oxford University Press, 1995.
Vygotsky, Lev S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Edited by Michael Cole et al. Cambridge: Harvard University Press, 1978.
Zohar, Danah, and Ian Marshall. SQ: Connecting with Our Spiritual Intelligence. NewYork: Bloomsbury, 2000.
บทความ
Antoine Lutz, Lawrence L. Greischar, Nancy B. Rawlings, Matthieu Ricard, and Richard J. Davidson. “Long-term Meditators Self-Induce High-Amplitude Gamma Synchrony During Mental Practice.” Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 101, no. 46 (2004): 16369–16373.
Zimmerman, Barry J. “Attaining Self-Regulation: A Social Cognitive Perspective.” In Handbook of Self-Regulation, edited by Monique Boekaerts, Paul R. Pintrich, and Moshe Zeidner, 13–39. San Diego: Academic Press, 2000.
