กรอบเชิงระบบของนวัตกรรมและระบบนิเวศเกื้อหนุน สำหรับการพัฒนาองค์กรเพื่อสังคมในอุตสาหกรรมท่องเที่ยว
DOI:
https://doi.org/10.55164/ecbajournal.v18i4.284361คำสำคัญ:
นวัตกรรม, ระบบนิเวศเกื้อหนุน , องค์กรเพื่อสังคม , อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวบทคัดย่อ
อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวเผชิญความท้าทายเชิงซ้อนจากความผันผวนของอุปสงค์ แรงกดดันต่อสิ่งแวดล้อม และความเหลื่อมล้ำเชิงพื้นที่ ทำให้องค์กรเพื่อสังคม (Social Enterprises: SEs) จำเป็นต้องพัฒนานวัตกรรมเพื่อเชื่อมพันธกิจทางสังคมเข้ากับความสามารถในการแข่งขันและการยืนระยะในตลาด อย่างไรก็ตามองค์ความรู้ที่มีอยู่ยังมักอธิบายนวัตกรรม ระบบนิเวศสนับสนุน และปัจจัยเกื้อหนุนแบบในภาพที่แยกส่วน จนขาดกรอบเชิงระบบที่ชี้กลไกการยกระดับจากต้นแบบสู่การขยายผลในบริบทการท่องเที่ยว โดยบทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อวิเคราะห์กรอบคิดพื้นฐานและความท้าทายขององค์กรเพื่อสังคม (2) เพื่อศึกษารูปแบบและขอบเขตของการประยุกต์ใช้นวัตกรรม และ (3) เพื่อระบุและประเมินองค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศที่เอื้อต่อนวัตกรรม โดยใช้ระเบียบวิธีทบทวนวรรณกรรมเชิงสังเคราะห์จากบทความวิชาการ และเอกสารเชิงนโยบายที่เกี่ยวข้อง
ผลการสังเคราะห์ชี้ว่า นวัตกรรมขององค์กรเพื่อสังคมการท่องเที่ยว ทำหน้าที่เป็นกลไกเชื่อมพันธกิจทางสังคมกับตรรกะตลาดอย่างเป็นรูปธรรม ผ่านการออกแบบประสบการณ์ที่ยกระดับชุมชนเป็นผู้ร่วมสร้างและผู้ประกอบการ พร้อมทั้งต้องอาศัยระบบสนับสนุนเชิงสถาบัน เช่น กรอบกฎหมาย มาตรการจูงใจ แพลตฟอร์มบ่มเพาะ และเครื่องมือวัดผลกระทบ เป็นต้น เพื่อย่นระยะจากการทดลองสู่การใช้งานจริงและการขยายผล บทความจึงเสนอกรอบมุมมองเชิงระบบที่บูรณาการนวัตกรรม ระบบนิเวศ และปัจจัยเกื้อหนุน เพื่อระบุจุดคานงัดเชิงนโยบายและการจัดการที่ช่วยให้องค์กรเพื่อสังคมการท่องเที่ยวไทย ขับเคลื่อนจากการเติบโตเชิงปริมาณไปสู่การเติบโตเชิงคุณค่าได้อย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
Achmad, F., Prambudia, Y., & Rumanti, A. A. (2023). Sustainable tourism industry development: A collaborative model of open innovation, stakeholders, and support system facilities. IEEE Access, 11, 83343–83363. DOI: https://doi.org/10.1109/ACCESS.2023.3301574
Aquino, R. S., Lück, M., & Schänzel, H. A. (2018). A conceptual framework of tourism social entrepreneurship for sustainable community development. Journal of Hospitality and Tourism Management, 37, 23–32. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2018.09.001
Chadtranan, A., Pakdeepinit, P., Madhyamapurush, W., & Somchan, S. (2025). The development and dynamics of community-based tourism as social enterprise in Thailand. Journal of Management Science Udon Thani Rajabhat University, 7(1), 1–17. retrieved from https://so08.tci-thaijo.org/index.php/MSJournal/article/view/2761
Dahles, H., Khieng, S., Verver, M., & Manders, I. (2020). Social entrepreneurship and tourism in Cambodia: Advancing community engagement. Journal of Sustainable Tourism, 28(6), 816–833. DOI: https://doi.org/10.1080/09669582.2019.1706544
Doherty, B., Haugh, H., & Lyon, F. (2014). Social enterprises as hybrid organizations: A review and research agenda. International Journal of Management Reviews, 16(4), 417–436. DOI: https://doi.org/10.1111/ijmr.12028
Hagedoorn, J., Haugh, H., Robson, P., & Sugar, K. (2023). Social innovation, goal orientation, and openness: Insights from social enterprise hybrids. Small Business Economics, 60(1), 173–198. DOI: https://doi.org/10.1007/s11187-022-00643-4
Harsanto, B., Mulyana, A., Faisal, Y. A., Shandy, V. M., & Alam, M. (2022). A systematic review on sustainability-oriented innovation in social enterprises. Sustainability, 14(22), 14771. DOI: https://doi.org/10.3390/su142214771
Jørgensen, M. T., Hansen, A. V., Sørensen, F., Fuglsang, L., Sundbo, J., & Jensen, J. F. (2021). Collective tourism social entrepreneurship: A means for community mobilization and social transformation. Annals of Tourism Research, 88, 103171. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2021.103171
Katzer, E., & Sendlhofer, T. (2023). Saving the world through private-sector efficiency and local empowerment? Discursive legitimacy construction for social entrepreneurship in the Global South. Business Ethics, the Environment & Responsibility, 32(3), 1020–1041. DOI: https://doi.org/10.1111/beer.12530
Khan, S., & Wahab, A. (2024). Engaging customers through satisfaction; does social media marketing and perceived innovativeness really matter? A time-lagged study in the hospitality industry. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 7(4), 2347–2366. DOI: https://doi.org/10.1108/JHTI-04-2023-0290
Lubberink, R., Blok, V., Van Ophem, J., & Omta, O. (2017). Lessons for responsible innovation in the business context: A systematic literature review of responsible, social and sustainable innovation practices. Sustainability, 9(5), 721. DOI: https://doi.org/10.3390/su9050721
Mair, J., & Martí, I. (2006). Social entrepreneurship research: A source of explanation, prediction, and delight. Journal of World Business, 41(1), 36–44. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jwb.2005.09.002
Matošević Radić, M., Jukić, I., & Roje, A. (2020). Increasing tourism through social entrepreneurship: The case of Croatia. Journal of Corporate Governance, Insurance and Risk Management, 7(1), 25–38. DOI: https://doi.org/10.51410/JCGIRM.7.1.3
Montgomery, A. W., Dacin, P. A., & Dacin, M. T. (2012). Collective social entrepreneurship: Collaboratively shaping social good. Journal of Business Ethics, 111(3), 375–388. DOI: https://doi.org/10.1007/s10551-012-1501-5
Nedialkova, H., & Martinov, R. (2023). Cultural heritage entrepreneurship: Key factors for regional success. Proceedings of the Tulcea International Conference (pp. 71–77). HERiPRENEURSHIP.
Perikangas, S., Kostilainen, H., & Kainulainen, S. (2024). Co-production of social innovations and enabling ecosystems for social enterprises. International Journal of Public Sector Management, 37(3), 351–369. DOI: https://doi.org/10.1108/IJPSM-04-2023-0111
Phromsiri, P. (2024). Innovation development guidelines toward creating social value of social entrepreneurs. Journal of Management Science, Dhonburi Rajabhat University, 6(1), 76–90. retrieved from https://so10.tci-thaijo.org/index.php/msdru/article/view/1085
Sitti, Y., Maneechot, S., Chinwong, K., Ruengrungweerakul, W., Yotphet, S., & Rojtanatrakul, T. (2024). Community-based tourism innovation: Readiness preparation, participation, and entrepreneurship development. Journal of Graduate Studies Review MCU Phrae Campus, 10(2), 313–323. retrieved from https://so13.tci-thaijo.org/index.php/jgrp/article/view/2832
Thananusak, T., & Suriyankietkaew, S. (2023). Unpacking key sustainability drivers for sustainable social enterprises: A community-based tourism perspective. Sustainability, 15(4), 3401. DOI: https://doi.org/10.3390/su15043401
Von der Weppen, J., & Cochrane, J. (2012). Social enterprises in tourism: An exploratory study of operational models and success factors. Journal of Sustainable Tourism, 20(3), 497–511. DOI: https://doi.org/10.1080/09669582.2012.663377
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Faculty of Economics and Business Administration, Thaksin University
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
