พลังชุมชนสู่การแก้ไขปัญหายาเสพติด: บทเรียนจากตำบลทับพริก อำเภออรัญประเทศจังหวัดสระแก้ว

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาและสถานการณ์ยาเสพติดของชุมชน ในเขตพื้นที่ตำบลทับพริก อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้วและศึกษากระบวนการการมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกัน ปราบปรามและแก้ไขปัญหายาเสพติด ในเขตพื้นที่ตำบลทับพริก อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว ซึ่งใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) บนฐานแนวคิดปรากฎการณ์วิทยาแนวตีความ (Interpretive Phenomenology) เครื่องมือในงานวิจัยและการเก็บรวบรวมข้อมูลมี 2 วิธีการ คือ ศึกษาจากเอกสาร (Documentary Study) และศึกษาภาคสนาม (Field Study) โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้นำชุมชน จำนวน 10 คน ด้วยแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างและการสนทนากลุ่มเครือข่ายการทำงานด้านยาเสพติดของชุมชน จำนวน 5 คน ด้วยแบบบันทึกประเด็นและแนวคำถามในการสนทนา
ผลการศึกษา พบว่า สภาพปัญหาและสถานการณ์ยาเสพติดของชุมชนตำบลทับพริก อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้วตั้งแต่ในช่วงปี พ.ศ. 2560 ประสบปัญหายาเสพติดเพิ่มขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากเป็นพื้นที่ชายแดนติดกับประเทศกัมพูชา มีแรงงานต่างด้าวเข้ามาทำงานจำนวนมากและเป็นจุดผ่านของการขนย้ายยาเสพติด และกระบวนการการมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกัน ปราบปรามและแก้ไขปัญหายาเสพติด ในเขตพื้นที่ตำบลทับพริก พบว่า ชุมชนมีการดำเนินงานภายใต้แนวคิดการมีส่วนร่วมอย่างเป็นระบบ โดยมีประเด็นสำคัญ ได้แก่ 1. ผู้นำชุมชนมีบทบาทสำคัญในการสร้างการตระหนักรู้และเป็นแรงจูงใจในการรวมพลังของคนในชุมชน 2. ความร่วมมือของหน่วยงานภาครัฐและท้องถิ่น 3. ประชาชนมีบทบาทเป็นพลังหลักในการเฝ้าระวังและแจ้งเบาะแส รวมถึงการเข้าร่วมกิจกรรมป้องกันปัญหายาเสพติด และ 4. การพัฒนารูปแบบการสร้างชุมชนเข้มแข็งมีผลต่อความยั่งยืนของการป้องกันปัญหายาเสพติด ผลการวิจัยสะท้อนให้เห็นว่าแนวทางการมีส่วนร่วมแบบองค์รวมที่ผสมผสานการป้องกัน ปราบปราม ฟื้นฟู และติดตามผลอย่างเป็นระบบตามแนวคิดของ Cohen and Uphoff (1980) เป็นแนวทางที่เหมาะสมต่อการจัดการปัญหายาเสพติดในระดับชุมชน โดยตำบลทับพริกสามารถใช้เป็นกรณีศึกษาหรือแนวทางปฏิบัติที่ดี (Best Practice) ในการพัฒนาโครงการต่อต้านยาเสพติด และเป็นต้นแบบในการขยายผลสู่ชุมชนอื่นที่มีลักษณะปัญหาใกล้เคียงได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อไป