การใช้ภูมิปัญญาหมอลำทรงในการรักษาสุขภาพแบบองค์รวม บ้านคำศรี อำเภอหนองกุงศรี จังหวัดกาฬสินธุ์

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1)ศึกษาประวัติความเป็นมาของหมอลำทรง 2)ศึกษาคติความเชื่อและภูมิปัญญาหมอลำทรงในการดูแลรักษาสุขภาพแบบองค์รวม และ 3)ศึกษาการนำภูมิปัญญาหมอลำทรงไปใช้ในการดูแลรักษาสุขภาพแบบองค์รวม กลุ่มตัวอย่างที่เป็นผู้ให้ข้อมูลผู้วิจัยด้วยวิธีการสัมภาษณ์ ประกอบด้วย1)กลุ่มผู้รู้/ผู้ให้ข้อมูลหลัก จำนวน 10 คน 2)กลุ่มผู้ปฏิบัติ เป็นกลุ่มที่จะให้ข้อมูลในเชิงลึก ที่เป็นองค์ความรู้เกี่ยวกับหมอลำทรง และแนวทางการรักษาแบบองค์รวมเพื่อชุมชนพึ่งตนเอง จำนวน 30 คน และ 3)กลุ่มผู้ให้ข้อมูลทั่วไป จำนวน 10 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสำรวจเบื้องต้น แบบสังเกต แบบสัมภาษณ์ และแบบสนทนากลุ่ม การเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและเก็บข้อมูลภาคสนาม การวิเคราะห์ข้อมูลจากการศึกษาค้นคว้า และจากการรวบรวมข้อมูลโดยเขียนวิเคราะห์ข้อมูลด้วยแบบพรรณนาความวิเคราะห์ โดยได้แยกเสนอตามความมุ่งหมายของการวิจัย

          ผลการวิจัยพบว่า 1)ความเป็นมาของหมอลำทรงบ้านคำศรีนั้น เป็นหมู่บ้านที่มีพิธีกรรมความเชื่อที่สืบทอดกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษจนถึงปัจจุบัน ที่นับถือผี เทพเทวดา หรือมเหศักดิ์หลักบ้าน ซึ่งเป็นการทำพิธีเพื่อติดต่อระหว่างผีหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์กับคน ซึ่งจะให้ช่วยเหลือแก้ปัญหาความเดือดร้อนโดยเฉพาะการเจ็บไข้ได้ป่วย 2)คติความเชื่อ และภูมิปัญญาหมอลำทรงในการดูแลรักษาสุขภาพแบบองค์รวมพบว่าปัจจุบันนั้น ชุมชนยังมีคติความเชื่อในเรื่องผีเทพเทวดา หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งในอดีตการรักษาโรคภัยไข้เจ็บจำเป็นต้องอาศัยผีหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์เป็นผู้บอกวิธีรักษา และในปัจจุบันแม้มีการแพทย์สมัยใหม่ที่สามารถวินิจฉัยโรคได้ถูกต้อง แต่โรคบางโรคหรืออาการบางอย่างรักษาไม่หาย ผู้ป่วยที่ไม่มีที่พึ่งจึงจำเป็นต้องพึ่งพิธีกรรม ซึ่งจะทำให้จิตใจผู้ป่วยดีขึ้น ซึ่งจัดเป็นพิธีกรรมที่สร้างขวัญและกำลังใจกับผู้ป่วย และ 3)การนำภูมิปัญญาหมอลำทรงไปใช้ในการดูแลรักษาสุขภาพแบบองค์รวมของชุมชนบ้านคำศรีนั้น มุ่งให้สมาชิกในสังคมดำเนินชีวิตและปฏิบัติตามจารีต ประเพณีที่บรรพชนได้สร้างสรรค์ และวางแนวทางไว้อย่างสมบูรณ์ โดยอาศัยสังคม ธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และสิ่งที่เหนือธรรมชาติบนพื้นฐานของอัตลักษณ์ร่วมทางวัฒนธรรมในชุมชน เป็นกระบวนการบูรณาการพิธีกรรมเข้ากับความเชื่อเพื่อสร้างแบบแผนการรักษาโรค โดยใช้เสียงดนตรีและการฟ้อนรำประกอบพิธีกรรมที่มีการผูกโยงความเชื่อเรื่องผี วิญญาณ และสิ่งศักดิ์สิทธิ์เข้ามาเกี่ยวข้อง เพื่อเป็นการสร้างขวัญและกำลังใจ อีกทั้งเป็นการกระตุ้นให้คนในชุมชนเกิดความรักและหวงแหนในวัฒนธรรมของตนอันจะนำไปสู่ความเข้มแข็งของคนในชุมชน และประเทศชาติต่อไป