การมีส่วนร่วมในการศึกษาแนวทางการแปรรูปผ้าไหม เพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์สู่สากล กรณีศึกษาชุมชนในอำเภอบุณฑริก จังหวัดอุบลราชธานี

บทคัดย่อ

           บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางในการแปรรูปผ้าไหมโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน งานวิจัยครั้งนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มผู้ให้ข้อมูล คือ กลุ่มสตรีทอผ้า บ้านสมพรรัตน์ อำเภอบุณฑริก จังหวัดอุบลราชธานี โดยการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่  แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบบันทึกการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม แบบบันทึกการสังเกตอย่างไม่มีส่วนร่วม แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม และแบบบันทึกเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็น (เวทีคืนข้อมูลสู่ชุมชน) โดยนำข้อมูลมาสรุปผลเชิงบรรยาย

           ผลการวิจัย พบว่า การมีส่วนร่วมในการศึกษาแนวทางการแปรรูปผ้าไหม เพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์สู่สากล กรณีศึกษาชุมชนในอำเภอบุณฑริก จังหวัดอุบลราชธานี ด้านการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจของชุมชน ประชากรในหมู่บ้านสมพรรัตน์ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม อาชีพเสริม ได้แก่ การปลูกมันสำปะหลัง และยางพารา มีการเลี้ยงสัตว์ เช่น โค กระบือ สุกร เป็ด และไก่ ปัจจุบันมีกลุ่มอาชีพเสริม ประกอบด้วย กลุ่มทอผ้า กลุ่มจักสาน กลุ่มปักลายผ้า กลุ่มประดิษฐ์ของใช้ของตกแต่งจากรังไหม และกลุ่มปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ด้านการทอผ้าในชุมชนหมู่บ้านสมพรรัตน์ พบว่า อุปกรณ์ที่ใช้ในการทอผ้า ได้แก่ ฟืม คานแขวน โครงกี่หรือโครงหูก หลอดด้ายพุ่ง ผัง ไม้ม้วนผ้าหรือ ไม้กำพัน ไม้เหยียบ (คานเหยียบ) หรือตีนฟืม ไม้นั่งทอผ้า ตะกอหรือเขาหูก ไม้แกนม้วนผ้าและบ่ากี่ ขั้นตอนในการทอผ้านั้น ทำโดยการนำเส้นไหมมากกว่า 2 เส้นขัดสลับกันไปมา โดยซัดหรือพุ่งกระสวยขัดกับทางเครือทีละเส้น การทอต้องเหยียบไม้สลับซ้ายขวา  การซัดกระสวยต้องซัดให้แรงพอเหมาะไม่เบาหรือแรงเกินไป  หากเบาเกินไปกระสวยจะซัดไปไม่สุดฟืม หากซัดแรงเกินไปลายหมี่จะไม่ตรงกัน การฟัดฟืมต้องให้น้ำหนักมือทั้งซ้าย และขวาเท่ากัน ในการฟัดฟืมทุกครั้งต้องให้แรงฟัดเท่ากันเพื่อจะให้ความแน่นของผ้าเท่ากันตลอดทั้งผืน ด้านปัญหาและความต้องการในการแปรรูปผ้าไหมในชุมชน พบว่า ต้องการพัฒนาลายผ้าดอกบัวบุณฑริก เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของหน่วยงานราชการ เพื่อนำไปสวมใส่ในวันอนุรักษ์ผ้าไทย อีกทั้งยังใส่ในงานพิธีสำคัญ ๆ ของอำเภอ นอกจากนี้ ต้องการนำผ้าผืนมาแปรรูปเป็นของใช้ต่าง ๆ เช่น กระเป๋า ผ้าพันคอ  หมอน ผ้าม่าน ผ้าปูโต๊ะ เนคไท และของที่ระลึก โดยหลังจากได้ผ้าผืนเพื่อนำมาแปรรูปเป็นเครื่องนุ่งห่มและผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ แล้ว การบรรยายผลิตภัณฑ์ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษลงในบรรจุภัณฑ์ เพื่อให้ผู้บริโภคได้ทราบประวัติความเป็นมาและความสำคัญของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดก็ยังเป็นความต้องการของชุมชนเช่นกัน