The Role of NGOs in the Transformation of Ethnic Tourism in Northern Thailand: A Case Study of the Mirror Foundation, Chiang Rai, Thailand

บทคัดย่อ

ชาวเขาหรือชนกลุ่มน้อยทางภาคเหนือของประเทศไทย บางครั้งถูกเรียกว่าเป็นคนชายขอบในแง่มุมที่คนกลุ่มนี้ขาดอำนาจการต่อรอง ขาดการศึกษา ขาดเครื่องมือเข้าถึงอำนาจ ถูกกีดกันออกจากระบบการต่อรองอำนาจและการจัดสรรทรัพยากร อำนาจและความมั่งคั่งในสังคม ในขณะที่การท่องเที่ยวในประเทศไทยเป็นธุรกิจที่นำรายได้มาสู่ประเทศเป็นจำนวนมาก ชาวเขาในภาคเหนือของประเทศไทยถูกนำมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของธุรกิจการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์ แต่ผลประโยชน์รวมถึงรายได้ส่วนใหญ่ตกอยู่กับผู้ประกอบการ โดยที่ชาวเขาเองกลับได้รับผลประโยชน์เพียงน้อยนิดเท่านั้น ดังนั้น การเปลี่ยนแปลงทั้งในทางสถานะและในเชิงโครงสร้างของการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์จึงเป็นเรื่องจำเป็นอย่างเร่งด่วน ซึ่งองค์กรที่ไม่ใช่องค์กรของรัฐ (NGOs) เป็นอีกภาคส่วนหนึ่งที่สามารถจะเข้ามามีบทบาทสำคัญในการเปลี่ยนแปลงนี้ งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์ในการ 1) ประเมินสถานะและโครงสร้างของการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์ในภาคเหนือของประเทศไทย 2) ระบุขอบเขตของการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์ที่ต้องการการเปลี่ยนแปลง 3) วิเคราะห์บทบาทของมูลนิธิกระจกเงาในฐานะที่เป็นองค์กรที่ไม่ใช่องค์กรของรัฐในการเปลี่ยนแปลงการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์ 4) สรุปบทบาทขององค์กรที่ไม่ใช่องค์กรของรัฐในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์ให้เป็นไปตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน 2030 ที่กำหนดโดยสหประชาชาติ งานวิจัยชิ้นนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เจ้าหน้าที่จากมูลนิธิกระจกเงาที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์จำนวน 8 คนและทำการสังเกตแบบมีส่วนร่วมที่มูลนิธิกระจกเงาและชุมชนภายใต้การดำเนินงานของมูลนิธิกระจกเงาจำนวน 4 แห่งในจังหวัดเชียงราย ใช้วิธีการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์แก่นสาร (thematic analysis) เพื่อหาความหมาย จัดหมวดหมู่และตีความข้อมูล ผลการวิจัยสรุปได้ว่าสถานะและโครงสร้างของการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์ในภาคเหนือของประเทศไทยอยู่บนพื้นฐานของความสัมพันธ์ที่ไม่สมดุลในหลายด้าน อาทิ ในเชิงธุรกิจ ชาวเขาได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจเพียงเล็กน้อย แต่ผู้ประกอบการได้รับผลประโยชน์ส่วนใหญ่ ดังนั้น การเปลี่ยนแปลงการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์ทั้งในเชิงนโยบาย (policy) ธุรกิจ (business) และแบบแผนการบริโภค (consumption) จึงเป็นสิ่งจำเป็น มูลนิธิกระจกเงาในฐานะที่เป็นองค์กรที่ไม่ใช่องค์กรของรัฐสามารถที่จะมีบทบาทในการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์ในภาคเหนือของประเทศไทยใน 3 ด้าน ได้แก่ การเป็นผู้ดำเนินการเปลี่ยนแปลง (implementer) การเป็นผู้กระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลง (catalyst) และการเป็นผู้สนับสนุนการเปลี่ยนแปลง (partner) ทั้งในเชิงนโยบาย ธุรกิจและแบบแผนการบริโภค ซึ่งจะสามารถพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงชาติพันธุ์ให้เติบโตอย่างสมดุลและยั่งยืน