“เตาไอน้ำ D.I.Y. สไตล์ทุ่งบ่อแป้น” รูปแบบนวัตกรรมการจัดการพลังงานโดยนวัตกรรมกระบวนการ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิภาพของเตาไอน้ำ D.I.Y. สไตล์ทุ่งบ่อแป้น โดยเปรียบเทียบกับเตาไอน้ำนึ่งก้อนวัสดุเพาะเห็ดประหยัดฟืนที่เป็นโครงสร้างเหล็ก ในกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านทุ่งบ่อแป้น อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง และเพื่อเผยแพร่ภูมิปัญญาชุมชนด้วยหลักการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ตั้งแต่ร่วมกันออกแบบนวัตกรรม จัดเก็บข้อมูลการใช้งานจริง และปรับเปลี่ยนเตาไอน้ำรูปแบบเดิมให้มีกลไกการทำงานตามรูปแบบของเตาไอน้ำ D.I.Y. สไตล์ทุ่งบ่อแป้น ผลวิจัยพบว่า เตาไอน้ำ D.I.Y. สไตล์ทุ่งบ่อแป้น มีพฤติกรรมการผลิตไอน้ำ และค่าประสิทธิภาพเชิงความร้อน ร้อยละ 8.80 ซึ่งใกล้เคียงกับเตาไอน้ำชุดท่อ 2 ทบ และจากการปรับเปลี่ยนเตาไอน้ำรูปแบบเดิมซึ่งเป็นเตาไอน้ำรูปแบบถัง 200 ลิตร เป็นเตาไอน้ำ D.I.Y. สไตล์ทุ่งบ่อแป้น ทำให้มีรายได้เพิ่มขึ้นจากการประหยัดฟืน 2,910 บาทต่อคนต่อครั้ง หรือ 3 บาทต่อก้อนโดยประมาณ เมื่อคำนวณในภาพรวม หากสมาชิกนึ่งก้อนวัสดุเพาะเห็ดเฉลี่ยเดือนละ 3 ครั้ง ภายใน 1 ปี จะมีรายได้เพิ่มขึ้น 104,760 บาทต่อคน นอกจากนี้ เมื่อประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของเตาไอน้ำ พบว่า การเปลี่ยนเตาของสมาชิก 1 คน จะลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงเท่ากับ 8,307.68 kgCO₂/ปี เมื่อคิดในภาพรวมของสมาชิกทั้ง 10 คน จะสามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ 83 tonCO₂/ปี นอกจากนี้ชุมชนวางแผนการเผยแพร่ภูมิปัญญาด้วยการรวมกลุ่ม “สล่า” ซึ่งเป็นช่างของชุมชนเพื่อดูแล ซ่อมบำรุง และให้คำแนะนำเมื่อเกิดปัญหาการใช้งานเตาไอน้ำ D.I.Y. สไตล์ทุ่งบ่อแป้น และทำหน้าที่เป็นวิทยากรขยายความรู้ให้กับผู้ที่สนใจหรือชุมชนใกล้เคียง