สัตว์สัญลักษณ์บนบานตู้ประดิษฐานพระบรมอัฐิในพระที่นั่งอิศเรศราชานุสรณ์
คำสำคัญ:
สัตว์สัญลักษณ์, พระบรมอัฐิ-การประดิษฐาน, พระที่นั่งอิศเรศราชานุสรณ์บทคัดย่อ
ภายหลังจากที่พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตแล้วพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดฯ ให้ปรับห้องตอนกลางพระที่นั่งอิศเรศราชานุสรณ์ พระที่นั่งตึกสองชั้นแบบตะวันตก ในพระราชวังบวรสถานมงคล เป็นที่ประดิษฐานพระบรมอัฐิโดยโปรดให้ทำตู้ไม้จำหลักปิดทอง 3 ตู้ ตู้กลางประดิษฐานพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว ตู้เบื้องขวาประดิษฐานพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ตู้เบื้องซ้ายประดิษฐานพระอัฐิสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี และทำเพดานและอัฒจันทร์สำหรับตั้งเครื่องบูชา
บนบานตู้ที่ประดิษฐานพระบรมอัฐิประดับรูปสัตว์สัญลักษณ์ในวงรีบานละ 2 ตัว คือ สุนัข 2 ตัว ครุฑ 2 ตัว และ ครุฑกับราชสีห์ จากการศึกษาพบว่ารูปสัตว์เหล่านี้เป็นสัญลักษณ์ของ “วัน” ตามคติอัฐเคราะห์ ดาวเคราะห์ 8 ดวง ซึ่งมีนามเรียกเป็นสัตว์ต่างๆ ได้แก่ อาทิตย์-ครุฑนาม จันทร์-พยัคฆนาม อังคาร-สิงหนาม พุธ-โสณนาม เสาร์-นาคนาม พฤหัสบดี-มุสิกนาม ราหู-คชนาม และ ศุกร์-อัชนาม ซึ่งสัตว์สัญลักษณ์แต่ละคู่นั้นคือวันพระราชสมภพและวันสวรรคตของแต่ละพระองค์การเรียกวันเป็นนามสัตว์ต่างๆ เหล่านี้น่าที่จะเป็นที่รับทราบกันแพร่หลายเนื่องจาก เป็นคติที่ปรากฏในตำราพิไชยสงครามและทักษาตำราโหราศาสตร์เกี่ยวกับการตั้งชื่อตัวของบุคคลต่างๆ
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์. (2525). วัดสําคัญกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร. (จัดพิมพ์เนื่องในการสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี).
กรมศิลปากร สํานักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์. (2554). ราชสกุลวงศ์. พิมพ์ครั้งที่ 14. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
“ข่าวในพระราชสํานัก.” ราชกิจจานุเบกษา. 35, 0ง (14 เมษายน 2461): 49.
เด่นดาว ศิลปานนท์. (2543). “พระที่นั่งอิศเรศราชานุสรณ์” เมืองโบราณ 26, 3 (กรกฎาคม-กันยายน) : 105-112.
ตําราพิไชยสงคราม ฉบับรัชกาลที่ 1. (2545). กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2545.
พระเทวโลก (แหยม วัชรโชติ) รวบรวม. (2542). “จดหมายเหตุโหร” ใน ประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 1, 9-40. กรุงเทพฯ : กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2472). คาถาพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระนามพระโอรสธิดา. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร. (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร โปรดให้พิมพ์ในงานฉลองพระชันษาสมายุมงคลเสมอพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ปีมะเส็ง พ.ศ. 2472).
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2457). โบราณคดีสโมสร : ชุมนุมพระบรมราชาธิบายในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. พระนคร : โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, พิมพ์แจกในงานพระเมรุ พระเจ้าบรมวงษ์เธอ พระองค์เจ้าศรีนาคสวาดิ.
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2506). พระบรมราโชวาทในรัชกาลที่ 5 พระราชทานแด่พระเจ้าลูกเธอ. พระนคร : กรมศิลปากร. (พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ นายบุญเชิด ศุภมณี และ นายประสิทธิ์ พรหมสาขา ณ สกลนคร ณ เมรุวัดมกุฏกษัตริยาราม 4 เมษายน 2506).
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2541). พระราชกรัณยานุสร. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร.
พระสารประเสริฐ (ตรี นาคประทีป). (2512). โลกธาตุ. พระนคร : บรรณาคาร.
พิชญา สุ่มจินดา. (2555). ราชประดิษฐพิพิธทรรศนา. นนทบุรี : โรงพิมพ์มติชนปากเกร็ด.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดํารงราชานุภาพ. (2542). “ตํานานสถานที่และวัตถุต่างๆ ที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสร้าง.” ใน ประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 5, 249-323. กรุงเทพฯ : กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดํารงราชานุภาพ. (2556). “ตํานานนานวังหน้า.” ใน กรมพระราชวังบวรสถานมงคลสมัยรัตนโกสินทร์, 1-115. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร. จัดพิมพ์เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ 28 กรกฎาคม 2555).
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์. (2505). “เรื่องพระราชประวัติในรัชกาลที่ 4 ตั้งแต่แรกทรงพระผนวชตลอดจนสวรรคาลัย โดยความย่อ.” ใน พระราชประวัติและพระราชนิพนธ์บางเรื่องในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, 1-20. พระนคร : กรมศิลปากร, 2505.
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์. (2546). “เทศนาพระราชประวัติ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก และอปจายนจริยา.” ใน เทศนาพระราชประวัติและพงศาวดารกรุงเทพฯ, 1-15. กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. (2544) พระประวัติตรัสเล่า. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย.
ศานติ ภักดีคํา, ชาตรี ประกิตนนทการ และ พีระพัฒน์ สําราญ. (2552). สถาปัตย์วัดโพธิ์. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
หม่อมราชวงศ์สุริยวุฒิ สุขสวัสดิ์. (2535). พุทธปฏิมาในพระบรมมหาราชวัง. กรุงเทพฯ : อมรินทรพริ้นติ้ง กรุ๊พ.
อรวรรณ ทรัพย์พลอย. ผู้ตรวจสอบชําระและบรรณาธิการ. (2552). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี. กรุงเทพฯ: คณะสงฆ์วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม และมูลนิธิ “ทุนพระพุทธยอดฟ้า” ในพระบรมราชูปถัมภ์. (จัดพิมพ์เนื่องในโอกาสครบ 200 ปี วันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช 7 กันยายน 2552).
ดาวน์โหลด
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
