เครื่องหมายไม้หันอากาศ : ที่มาและพัฒนาการ
คำสำคัญ:
เครื่องหมายไม้หันอากาศ, ที่มา, พัฒนาการบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะนำเสนอที่มาของเครื่องหมายไม้หันอากาศ และพัฒนาการในภาษาไทย โดยมีวิธีการตรวจสอบและพิสูจน์ข้อสันนิษฐานจากข้อมูลจารึกและเอกสารโบราณ ด้วยวิธีการดังกล่าวพบว่าการใช้เครื่องหมายไม้หันอากาศเริ่มมีขึ้นตั้งแต่สมัยสุโขทัย โดยยืมรูปพยัญชนะตัวเชิงของ ง หรือรูป - ของอักษรขอมไทย ซึ่งตรงกับรูป ง มาแทนรูปอักษรหัน งง หรือพยางค์ที่มีเสียงสระอะและมีเสียงพยัญชนะสะกด /ŋ/ ก่อนที่จะนำไปใช้กับพยางค์ที่มีเสียงสระอะตามด้วยเสียงพยัญชนะสะกดอื่น ๆ รวมถึงพยางค์ที่มีเสียงสระอัวที่ไม่มีเสียงพยัญชนะสะกด จากข้อมูลชี้ให้เห็นว่าการใช้ไม้หันอากาศแทนพยางค์ที่มีเสียงสระอะตามด้วยพยัญชนะสะกด กับพยางค์ที่มีเสียงสระอัวไม่มีพยัญชนะสะกดเกิดขึ้นเนื่องจากการยกเลิกการเขียนพยัญชนะเชื่อมติดกัน พร้อม ๆ กับที่มีการใช้ไม้หันอากาศแทนรูปอักษรหันในภาษาไทย ไม้หันอากาศยังส่งอิทธิพลต่ออักษรฝักขามและจารึกภาษาเขมรสมัยกลางด้วย
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. 2561. จินดามณี เล่ม 1 และจินดามณีฉบับใหญ่บริบูรณ์. กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
________. 2565 อธิบายจินดามณี และจินดามณีฉบับนายมหาใจภักดิ์ ฉบับพญาธิเบศ. กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
กรรณิการ์ ชินะโชติ. 2528. “เครื่องหมายไม้หันอากาศ.” วารสารของสมาคมภาษาและหนังสือแห่งประเทศไทย 18 (12): 35-40.
กรรณิการ์ วิมลเกษม. 2554. ตำราเรียนอักษรไทยโบราณ. พิมพ์ครั้งที่ 2. หจก. เชนปริ้นติ้ง: โครงการตำราภาษา-จารึก ลำดับ 3 ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
กรัณย์กร ธิติเวศน์สกุล. 2566. “การศึกษาอักขรวิธีอักษรธรรมล้านนา ช่วงพุทธศตวรรษที่ 21 – 22: กรณีศึกษาคัมภีร์ใบลาน วัดไหล่หินหลวง จังหวัดลำปาง.” รายงานการค้นคว้าเฉพาะบุคคล ปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมและโบราณคดี สำนักนายกรัฐมนตรี, 2508. ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 3: ประมวลจารึกที่พบในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออก และภาคกลางของประเทศไทย อันจารึกด้วยอักษรและภาษาไทย, ขอม มอญ, บาลีสันสกฤต. พระนคร: คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และโบราณคดี สำนักนายกรัฐมนตรี.
จตุพร ศิริสัมพันธ์ และคณะ. 2548. ประชุมจารึก ภาคที่ 8 จารึกสุโขทัย. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน), 2567. จารึกป้านางคำเยีย. เข้าถึงเมื่อ 15 สิงหาคม 2568. เข้าถึงได้จาก https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/92.
________, 2568. จารึกวัดเขาสุมนกูฏ. เข้าถึงเมื่อ 15 สิงหาคม 2568. เข้าถึงได้จาก https://db.sac.or.th/ inscriptions/inscribe/detail/201.
________, 2568. จารึกวัดป่ามะม่วง (ภาษาไทย) หลักที่ 2. เข้าถึงเมื่อ 15 สิงหาคม 2568. เข้าถึงได้จาก https:// db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/196.
พอพล สุกใส. 2566. เอกสารประกอบการสอนรายวิชา จารึกและเอกสารโบราณ 1 (เอกสารอัดสำเนา).
ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร. ฐานข้อมูลสำเนาจารึกของภาควิชาภาษาตะวันออก. สืบค้นข้อมูลเมื่อ 10 สิงหาคม 2568.
ยอร์ช เซเดส์. 2521. ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 1 : เป็นจารึกกรุงสุโชทัยที่ได้พบก่อน พ.ศ. 2467. กรุงเทพฯ: คณะกรรมการพิจารณาและจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์, สำนักนายกรัฐมนตรี.
อิงอร สุพันธุ์วณิช. 2550. วิวัฒนาการอักษรและอักขรวิธีไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพ: โครงการเผยแพร่ผลงานวิชาการ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,
อุไรศรี วรศะริน. 2542. จารึกนครวัดสมัยหลังพระนคร ศ.ศ. 1566 – ค.ศ. 1747. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: จงเจริญการพิมพ์.
________, 2545. ប្រជុំអត្ថបទខ្មែរ ประชุมอรรถบทเขมร รวมบทความวิชาการของศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.อุไรศรี วรศะริน. กรุงเทพฯ: ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, จัดพิมพ์เนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.อุไรศรี วรศะริน วันอังคารที่ 8 ตุลาคม พ.ศ.2545.
Saveros Pou. 1981. “Inscriptions khmères K.144 et K. 177.” BEFEO (70): 101 - 120.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 ดำรงวิชาการ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
