นวัตกรรมดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้หลักธรรมผ่านพุทธลักษณะของพระพุทธรูปยุคทวารวดี

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาคุณค่าของหลักธรรมผ่านพุทธลักษณะของพระพุทธรูปยุคทวารวดี 2) เพื่อสร้างและเผยแพร่นวัตกรรมดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้หลักธรรมผ่านพุทธลักษณะของพระพุทธรูปยุคทวารวดี เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 13 รูป/คน เพื่อทำวิดีโอสารคดีชื่อ “ประตูเมืองท่า ทวารวดี” จำนวน 1 ตอน ความยาว 15 นาที ได้นำมาทดลองใช้กับประชาชน 30 รูป/คน เป็นการนำเสนอเนื้อหาหลักธรรมผ่านพุทธลักษณะของพระพุทธรูปยุคทวารวดีแต่ละอิริยาบทในแต่ละปางที่ได้รับความนิยม เพื่อนำสู่การเผยแพร่นวัตกรรมดิจิทัล

ผลการวิจัยพบว่า
1. หลักธรรมผ่านพุทธลักษณะของพระพุทธรูปยุคทวารวดี ได้แก่ 1) พระพุทธรูปปางมารวิชัย สัมมัปธาน 2) พระพุทธรูปปางสมาธิ อริยสัจ 4 และปฏิจจสมุปบาท 3) พระพุทธรูปสมาธิปางนาคปรก พรหมวิหาร 4 และสัมมัปธาน 4) พระพุทธรูปปางปฐมเทศนา โอวาทปาฏิโมกข์ โพธิปักขิยธรรม 37 ปฏิจจสมุปบาท และอริยสัจ 4 5) พระพุทธรูปปางมหาปาฏิหาริย์ ปรมัตถธรรม 6) พระพุทธรูปปางเสด็จจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ สังคหวัตถุ 4 7) พระพุทธรูปประทับยืนเหนือพนัสบดี โอวาทปาฏิโมกข์ 8) พระพุทธรูปปางประทานพร พหุสูต โดยจำแนกได้เป็น 4 คุณค่า (1) ด้านคติธรรม (2) ด้านจิตใจ (3) ด้านศิลปะและวัฒนธรรม และ (4) ด้านสังคมและการดำเนินชีวิต

2. ผลการประเมินนวัตกรรมดิจิทัลโดยภาพรวม กลุ่มผู้รับชมมีความพึงพอใจมากที่สุด ค่าเฉลี่ย 4.68 อยู่ในระดับพึงพอใจมากที่สุด พิจารณาเป็นรายข้อพบว่า นวัตกรรมดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้หลักธรรมผ่านพุทธลักษณะของพระพุทธรูปยุคทวารวดี มีความเหมาะสม ด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ค่าเฉลี่ย 4.82 อยู่ในระดับมากที่สุด รองลงมาเสียงบรรยายนวัตกรรมสารคดี ชื่อ “ประตูเมืองท่า ทวารวดี” มีความเหมาะสมมากที่สุด เหมาะสมต่อการเผยแพร่สู่สาธารณชน สามารถนำไปเป็นสื่อการเรียนการสอน ที่สะท้อนถึงเหตุการณ์สำคัญในพุทธประวัติที่ปรากฏหลักธรรมต่าง ๆ มากมาย มีค่าเฉลี่ย 4.79 อยู่ในระดับพึงพอใจมากที่สุด ส่วนข้อที่ค่าเฉลี่ยน้อยที่สุดคือ ภาพประกอบสารคดี มีค่าเฉลี่ย 4.44 แต่ยังคงอยู่ในระดับพึงพอใจมากที่สุดเช่นกัน

ผลการวิจัยได้องค์ความรู้ใหม่ สร้างเป็นโมเดล “HAP CD” MODEL โดยข้อดีของนวัตกรรมดิจิทัลรูปแบบสารคดีนี้ คือ เป็นนวัตกรรมที่สร้างความรู้ เป็นการผสานเทคโนโลยีกับพระพุทธศาสนา ช่วยให้ผู้เรียนเข้าถึงหลักธรรม เน้นคุณค่า 4 ด้าน ได้แก่ ด้านคติธรรม ที่ถ่ายทอดหลักธรรมคำสอนอย่างเข้าใจง่าย ด้านจิตใจ ช่วยส่งเสริมความสงบและศรัทธา ด้านศิลปะและวัฒนธรรมเป็นการอนุรักษ์มรดกทางศิลปกรรมมิให้สูญหาย ด้านสังคมและการดำเนินชีวิต สามารถเชื่อมโยงธรรมกับชีวิตของผู้คนได้อย่างเหมาะสมและร่วมสมัย