การถอดบทเรียนผลของปาณาติบาต ตามหลักกฎแห่งกรรม ในมุมมองคำสอนพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สังเคราะห์สื่อสะท้อนกฎแห่งกรรมเรื่องปาณาติบาตตามคำสอนในพระพุทธศาสนา 2) พัฒนาสื่อสะท้อนกฎแห่งกรรมเรื่องปาณาติบาตตามคำสอนในพระพุทธศาสนา และ 3) เพื่อประยุกต์ใช้ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมมนุษย์สะท้อนกฎแห่งกรรมเรื่องปาณาติบาตตามคำสอนในพระพุทธศาสนา วิธีดำเนินการวิจัยใช้แนวทางเชิงคุณภาพร่วมกับการวิจัยเชิงปฏิบัติการ โดยบูรณาการ 3 มิติ ได้แก่ (1) การศึกษาหลักธรรมในพระไตรปิฎกและคัมภีร์อรรถกถา (2) การเก็บข้อมูลภาคสนามผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตแบบมีส่วนร่วมกับเยาวชน นักวิชาการ และพระสงฆ์ และ (3) การออกแบบสื่อเชิงละคร โดยใช้เทคนิคสตอรี่บอร์ด แสง เงา และสัญลักษณ์ทางศิลป์
ผลการวิจัยพบว่า ประการแรก เจตนาเป็นแกนกลางของการตีความกรรม โดยการกระทำทั้งเล็กน้อยและร้ายแรงล้วนมีผลต่อปัจเจกบุคคลและสังคม โดยเฉพาะอนันตริยกรรมซึ่งทำลายรากฐานคุณค่าทางศีลธรรม ประการที่ 2 การพัฒนาสื่อในรูปแบบละครสั้น เงากรรม และ มาตุฆาต
สามารถถ่ายทอดหลักธรรมในเชิงรูปธรรม โดยใช้โครงสร้างเรื่องเล่า 3 ชั้น (หลักการ เรื่องเล่า การสะท้อนคิด) เพื่อให้เข้าถึงผู้ชมทั้งด้านสติปัญญาและอารมณ์ ประการที่ 3 การนำสื่อไปใช้จริงก่อให้เกิดผลในเชิงอารมณ์ ความคิด และพฤติกรรมอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งในโรงเรียน วัด ชุมชน และสื่อออนไลน์ โดยผู้เรียนเกิดการตระหนักรู้ เกรงกลัวบาป เคารพศักดิ์ศรีชีวิต และตั้งใจปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตจริง
จากการบูรณาการพระพุทธศาสนา กระบวนการวิจัยเชิงสังคม และศาสตร์การสื่อสาร/ละคร งานวิจัยนี้ได้สังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่ในชื่อ “PĀNA Model” ซึ่งถอดรหัสจากคำว่า
Pānātipātā (ปาณาติบาต) ประกอบด้วย 4 ขั้นตอนคือ P = Principle of Dhamma (หลักธรรม), Ā = Analytical Synthesis (การสังเคราะห์วิเคราะห์), N = Narrative Media (การสร้างสื่อเล่าเรื่อง), และ A = Awareness & Action (การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม) โมเดลดังกล่าวสามารถใช้เป็น
กรอบอธิบายกระบวนการสร้างสื่อเชิงพุทธที่มีรากฐานจากพระไตรปิฎก เชื่อมโยงกับปัญหาสังคมร่วมสมัย และนำไปสู่การสร้างการเรียนรู้เชิงคุณธรรมและการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในระดับบุคคลและสังคมได้อย่างเป็นรูปธรรม