การศึกษาต้นฉบับใบลานเรื่อง “มหากัปปินวัณณนา” วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร

บทคัดย่อ

มหากัปปินวัณณนา เป็นวรรณกรรมบาลีประเภทปกรณ์พิเศษฝ่ายพระสูตร หรือที่รู้จักกันว่า “พระสูตรนอกนิบาต” มีเนื้อหาเกี่ยวกับการพรรณนาพระคุณของพระพุทธองค์ด้านความเป็นผู้ทรงพระปรีชาในการฝึกบุรุษ โดยยกเรื่องของพระเจ้ามหากัปปินะ กษัตริย์เมืองสิริมดีที่พระพุทธองค์ต้องทรงจำแลงพระวรกายเป็นพระเจ้าจักรพรรดิเพื่อทรมานให้หมดทิฏฐิมานะเป็นอุทาหรณ์ ได้รับการกล่าวถึงว่ามีเนื้อหาคล้ายมหาชมพูบดีสูตร ปัจจุบันพบต้นฉบับใบลานในประเทศไทย 18 ฉบับ ในบทความนี้ ผู้เขียนเลือกใช้ฉบับรักทึบ วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ ราชวรมหาวิหาร เป็นฉบับหลักในการศึกษา เพื่อการเปรียบเทียบเนื้อหาและกำหนดอายุของตัววรรณกรรม
ผลการศึกษาพบว่า ต้นฉบับใบลานฉบับนี้ มีรูปอักษร ทั้งพยัญชนะ และสระ ของตัวอักษรขอมบรรจงและตัวเกษียณที่สามารถกำหนดอายุได้ราวครึ่งหลังของพุทธศตวรรษที่ 22 ไปจนถึงพุทธศตวรรษที่ 23 ซึ่งเป็นต้นฉบับใบลานของมหากัปปินวัณณนาที่มีอายุเก่าที่สุดในขณะนี้ โดยรูปพยัญชนะ รูปสระที่มีการสะกดแตกต่างไปจากภาษาบาลีแบบแผนในปัจจุบัน นอกจากนี้ภายในเนื้อหายังมีการใช้สมาสที่ยาวถึง 12 คำ การประกอบคำกิริยาขึ้นใหม่โดยเลียนแบบเสียงหรือคำศัพท์จากภาษาไทย รูปประโยคที่แตกต่างภาษาบาลีแบบแผน การใช้ฉันทลักษณ์ที่หลากหลาย และศัพท์สำนวนที่คล้ายคลึงกับจามเทวีวงศ์ เมื่อเปรียบเทียบเนื้อหาของวรรณกรรมบาลีเรื่องนี้ กับมหากัปปินวัตถุ ในธัมมปทัฏฐกถา กัปผิณาวทาน ในอวทาน-ศตกะ เรื่องมหากัปปินะ ในทมมูกนิทาน และมหาชมพูบดีสูตร พบว่าวรรณกรรมบาลีเรื่องนี้ได้รับอิทธิพลจากอวทาน-ศตกะ อาจแต่งขึ้นในอาณาจักรล้านนาราวพุทธศตวรรษที่ 20-21 ซึ่งเป็นยุคทองของวรรณกรรมบาลี ก่อนส่งอิทธิพลให้มหาชมพูบดีสูตรในภายหลัง