กลไกการป้องกันและแก้ไขปัญหาการรับข่าวปลอม (Fake News) อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนของนักเรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน : กรณีศึกษาโรงเรียนในจังหวัดฉะเชิงเทรา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาพฤติกรรมการรับมือกับข่าวปลอมได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน และ 2) พัฒนารูปแบบกลไกการป้องกันและแก้ปัญหาข่าวปลอมอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนของนักเรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน : กรณีศึกษาโรงเรียนในจังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้เชี่ยวชาญด้านการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสื่อสาร และผู้เชี่ยวชาญด้านการรู้สารสนเทศ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการทดลอง ได้แก่ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์ 2 ฉะเชิงเทรา จำนวน 32 คน จากการเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง (Purposive Sampling) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถามสำหรับผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับความคิดเห็น ในการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสื่อสาร การป้องกันและแก้ไขปัญหาการรับข่าวปลอม (Fake News) และแบบสอบถามสำหรับนักเรียนเกี่ยวกับพฤติกรรมการรับมือกับข่าวปลอม (Fake News) สถิติที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย (M) และ ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (SD)

ผลการวิจัยพบว่า

1. พฤติกรรมของนักเรียนในการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสื่อสารสำหรับการรับมือกับข่าวปลอม การรู้สารสนเทศ การป้องกันและแก้ไขปัญหาการรับข่าวปลอม (Fake News) ก่อนใช้รูปแบบฯ พบว่า พฤติกรรมที่นักเรียนปฏิบัติในระดับน้อย ได้แก่ การเปิดดูข้อมูลจากเว็บไซต์ที่ไม่คุ้นชื่อ การแชร์ข่าวทันทีที่ได้รับข้อมูลมาจากคนรู้จัก การแชร์ข่าวที่ตรงกับความคิดความเชื่อของตนเอง การเชื่อเนื้อหาข่าวที่มีการพาดหัวข่าวที่น่าตื่นเต้น และการเชื่อถือข่าวที่มียอดไลก์ ยอดแชร์สูง ๆ พฤติกรรมที่นักเรียนปฏิบัติในระดับมาก ได้แก่ การดูชื่อผู้เขียนข่าว ผู้รับผิดชอบข่าว การดูวันที่ที่นำเสนอข่าว พฤติกรรมที่นักเรียนปฏิบัติในระดับมากที่สุด ได้แก่ การกดลิงก์ย้อนไปหาแหล่งข่าวต้นสังกัด การอ่านข่าวที่มาจากแหล่งข่าวที่น่าเชื่อถือ การพิจารณารูปภาพ หรือคลิปวิดีโอที่นำมาประกอบการนำเสนอข่าว การแชร์เฉพาะข่าวที่เราแน่ใจว่าเชื่อถือได้เท่านั้น การใช้วิจารณญาณเพื่อคิดวิเคราะห์เรื่องราวที่เราอ่าน การตรวจสอบหลักฐานของข่าว การได้รับความรู้ด้านการพิจารณาข่าวปลอม ซึ่งหลังใช้รูปแบบฯ พบว่า พฤติกรรมของนักเรียนมีแนวโน้มที่พึงปฏิบัติต่อการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสื่อสารสำหรับการรับมือกับข่าวปลอม การรู้สารสนเทศ การป้องกันและแก้ไขปัญหาการรับข่าวปลอม (Fake News) ดีขึ้น
2. รูปแบบกลไกการป้องกันและแก้ไขปัญหาการรับข่าวปลอม (Fake News) อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนของนักเรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน : กรณีศึกษาโรงเรียนในจังหวัดฉะเชิงเทรา ประกอบไปด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ นักเรียน ครูผู้สอน เนื้อหาและตัวอย่างสถานการณ์ที่เกี่ยวข้อง และทฤษฎีการเรียนรู้กลุ่มคอนสตรัคติวิสต์ โดยมี 2 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนการจัดการเรียนรู้ตามวิถีของรายวิชา บูรณาการร่วมกับขั้นตอนการให้ความรู้เกี่ยวกับข่าวปลอม (Fake News)