การนำร่องสู่ยุคดิจิทัลถัดไป: ทิศทางอนาคต สำหรับการพัฒนาทักษะความเป็นพลเมืองดิจิทัลในยุคปัญญาประดิษฐ์

บทคัดย่อ

บทความวิชาการเรื่องนี้เกี่ยวกับ การวิเคราะห์ทิศทางอนาคตสำหรับการพัฒนาทักษะความเป็นพลเมืองดิจิทัลในยุคปัญญาประดิษฐ์ เนื่องจากพัฒาและเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ ตั้งแต่ปลายปี 2022 ได้สร้างช่องว่างสมรรถนะ ระหว่างกรอบทักษะความเป็นพลเมืองดิจิทัลที่มีอยู่กับความต้องการจริงในปัจจุบัน โดยจะวิเคราะห์ข้อจำกัดของกรอบทักษะที่พัฒนาก่อนยุค AI เช่น มาตรฐาน ISTE (2016) และกรอบของสภายุโรป (2019) ซึ่งเน้นการรับมือกับปัญหาของยุคเว็บ 2.0 แต่ยังไม่ครอบคลุมอุปสรรคใหม่ในยุคปัญญาประดิษฐ์ อาทิ อคติของอัลกอริทึม สื่อสังเคราะห์การตัดสินใจโดยระบบอัตโนมัติ และความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล และการเปรียบเทียบกลยุทธ์ของไทย สิงคโปร์ ฟินแลนด์ เกาหลีใต้ และแคนาดา เผยให้เห็นว่าแต่ละประเทศมีจุดเน้นที่สะท้อนบริบททางเศรษฐกิจและสังคมของตน ประเทศไทยใช้แนวทางผสมผสานภายใต้กรอบ Digital Thailand สิงคโปร์เน้นการเรียนรู้ตลอดชีวิตผ่าน Digital Skills for Life ฟินแลนด์บูรณาการพหุความสามารถด้านการรู้เท่าทันเป็นสมรรถนะข้ามหลักสูตร ขณะที่เกาหลีใต้และแคนาดาเน้นการแข่งขันทางเศรษฐกิจและประชาธิปไตยตามลำดับบทความเสนอกรอบทักษะใหม่ 3 ด้านหลัก ได้แก่ 1) การรู้เท่าทันปัญญาประดิษฐ์ เป็นความสามารถในการทำความเข้าใจหลักการทำงานและผลกระทบของ AI 2) การคิดวิเคราะห์อัลกอริทึมอย่างมีวิจารณญาณ เป็นทักษะในการประเมินและตั้งคำถามต่อการตัดสินใจของระบบอัตโนมัติ และ 3) จิตสำนึกด้านจริยธรรมข้อมูล คือ ความตระหนักรู้ถึงผลกระทบทางจริยธรรมของการใช้และแบ่งปันข้อมูลด้านการพัฒนานโยบาย บทความเสนอรูปแบบการกำกับดูแลแบบไตรภาคี โดยความร่วมมือระหว่าง 1) ภาครัฐ ทำหน้าที่กำกับดูแลและสนับสนุนการวิจัยอิสระ 2) ภาคเอกชน พัฒนาเทคโนโลยีที่รับผิดชอบต่อสังคม และ 3) ภาคประชาสังคม เสนอแนวทางปฏิรูปหลักสูตรผ่านการเรียนรู้เชิงรุก เช่น การเรียนรู้โดยใช้การสืบเสาะหาความรู้ (Inquiry-based Learning) และการเรียนรู้ฐานปรากฏการณ์ (Phenomenon-based Learning) เพื่อพัฒนาพลเมืองดิจิทัลที่มีความพร้อมรับมือกับความซับซ้อนของยุคดิจิทัลถัดไป