การแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจเพื่อการดำรงอยู่อย่างมีชีวิตที่ดีของกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง

บทคัดย่อ

การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สภาพการณ์ทางเศรษฐกิจของชุมชน และแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจเพื่อนำไปสู่การดำรงอยู่อย่างมีชีวิตที่ดีของกลุ่มชาติพันธุ์ กลุ่มเป้าหมายคือ กลุ่มชาติพันธุ์เลอเวือะ ปกาเกอะญอ และลาหู่ญิ ใน 5 หมู่บ้าน ของจังหวัดเชียงใหม่ และจังหวัดแม่ฮ่องสอน จำนวน 405 คน และนักวิจัยท้องถิ่นจำนวน 35 คน โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ในการวิเคราะห์ปัญหาในภาคเศรษฐกิจของชุมชน อันนำไปสู่การกำหนดแนวทางในการแก้ไขปัญหา ทดลองแก้ไขปัญหา และสะท้อนผลการเรียนรู้ร่วมกัน  เครื่องมือที่ใช้คือ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต การเปิดเวทีชุมชน และการสะท้อนผลการเรียนรู้ ข้อมูลจากแบบสอบถามวิเคราะห์ด้วยค่าความถี่และร้อยละ ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพจากแบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต การเปิดเวทีชุมชน วิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผ่านการตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล ด้วยการตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลจากคนในชุมชน และผู้นำชุมชนที่เป็นบุคคลสำคัญ

     ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มชาติพันธุ์ 4 ใน 5 หมู่บ้านมากกว่าร้อยละ 50 มีพื้นที่ทำกิน 1-10 ไร่ ส่วนอีก
1 ใน 5 หมู่บ้านมากกว่าร้อยละ 80 ไม่มีพื้นที่ทำกินเป็นของตนเอง  ส่วนใหญ่มีรายได้อยู่ในช่วง 40,000-80,000 บาท ต่อปีซึ่งไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพ กลุ่มชาติพันธุ์จึงร่วมกันทำโครงการปรับปรุงการปลูกพืชในระบบอาหารปลอดภัยไปจนถึงระบบเกษตรอินทรีย์ โดยขยายไปสู่การเลี้ยงสัตว์ และการทอผ้าเพื่อเพิ่มรายได้ให้กับคนในชุมชน ผู้ผลิตได้เปิดพื้นที่การจำหน่ายในระดับชุมชนและขยายไปสู่ตลาดภายนอก โดยสร้างสัมพันธภาพในทางการค้าที่ยุติธรรมและรับผิดชอบต่อความปลอดภัยของผู้บริโภค รวมทั้งคนในชุมชนได้สร้างโครงการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมผ่านเครือข่ายความร่วมมือระหว่างชุมชนตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ  กลยุทธ์สำคัญที่ชุมชนใช้ในการสร้างการเปลี่ยนแปลงคือ การใช้ฐานวัฒนธรรมชุมชนเชื่อมร้อยความสัมพันธ์ระหว่างคนรุ่นเก่าและคนรุ่นใหม่ในชุมชน และเชื่อมร้อยความสัมพันธ์กับคนระหว่างชุมชน รวมไปถึงเชื่อมความสัมพันธ์กับองค์กรภาครัฐโดยผสานความต้องการของชุมชนเข้ากับโครงการภาครัฐ ตลอดจนขับเคลื่อนให้กลไกของรัฐตอบสนองต่อความต้องการของชุมชนมากขึ้นจนปรากฏอยู่ในรูปของแผนงานการพัฒนาชุมชนในระดับตำบล