ความคิด “ปีศาจ”: นิติราษฎร์, พรรคอนาคตใหม่, กับการสร้างการเมืองแห่งความหวัง

Main Article Content

กมลวรรณ ชื่นชูใจ

บทคัดย่อ

บทความนี้ต้องการนำเสนอภาพการต่อสู้ทางความคิดของนักกฎหมาย 2 ฝ่าย คือ ฝ่ายชนชั้นนำอนุรักษนิยม ซึ่งสื่อมวลชนเรียกว่า “เนติบริกร” และฝ่ายประชาธิปไตยก้าวหน้าที่เรียกตนเองว่า “นิติราษฎร์” วิเคราะห์ภายใต้แนวคิดเรื่องการครองอำนาจนำ  (hegemony) ของ อันโตนิโย กรัมชี ซึ่งอธิบายว่าทุกสังคมมีกลุ่มชั้นปัญญาชนโดยเฉพาะของตนเอง การครองอำนาจนำ ของสังคมหนึ่งๆ ย่อมมีปัญญาชนค้ำจุนอำนาจนั้นอยู่เสมอ ปัญญาชนจึงเป็นส่วนสำคัญของ การครองอำนาจนำ กรัมชีแบ่งปัญญาชนและสำนึกชนชั้นในการต่อสู้ทางการเมืองเป็น 2 กลุ่ม คือ Traditional Intellectual ปัญญาชนฝ่ายที่ยึดโยงกับชนชั้นนำทางการเมือง และ Organic Intellectuals ปัญญาชนที่ยึดโยงกับผลประโยชน์ของชนชั้นล่าง และแนวคิดเรื่องอำนาจ/ความรู้ของ มิเชล ฟูโกต์ ซึ่งอธิบายว่า อำนาจ (power) ไม่ใช่สถาบันหรือโครงสร้าง แต่เป็นสถานการณ์ที่สลับซับซ้อนของการต่อสู้ช่วงชิงยุทธศาสตร์ในสังคม หรือ ความหลากหลายซับซ้อนแห่งความสัมพันธ์ของพลังต่างๆ อำนาจได้สร้างความจริงในสังคม อำนาจผลิตความรู้ ความรู้และอำนาจต่างสื่อความหมายต่อกันและกันโดยตรง บทความนี้มีสมมติฐานว่า กฎหมายเป็นพื้นที่ของการต่อสู้ทางความคิดเพื่อแย่งชิงการนิยามความหมายว่าด้วยประชาธิปไตยที่เป็นการสร้างการเมืองของความหวัง โดยนำเสนอ 2 ประเด็นคือ 1. การเกิดขึ้นของนิติราษฎร์ 2. การช่วงชิงความหมายว่าด้วยประชาธิปไตย การศึกษาพบว่า 1. นิติราษฎร์เกิดขึ้นเพื่อคัดค้านการใช้กฎหมายที่ไม่ถูกต้องตามหลักนิติรัฐของคณะรัฐประหารทั้ง 2 ครั้งที่มุ่งกำจัดฝ่ายประชาธิปไตยออกไปจากพื้นที่ทางการเมือง 2. การช่วงชิงนิยามความหมายว่าด้วยประชาธิปไตย โดยยืนยันว่ารัฐธรรมนูญต้องมาจากอำนาจของประชาชนและมีสาระสำคัญเพื่อการปฏิรูปสถาบันหลักทางการเมือง คือ สถาบันกษัตริย์ สถาบันตุลาการ และกองทัพโดยให้สถาบันกษัตริย์อยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ, ให้สถาบันตุลาการยึดโยงกับอำนาจของประชาชน, และเพื่อป้องกันการรัฐประหาร ตามลำดับ ข้อเสนอดังกล่าวเปรียบดัง “ปีศาจ” ที่นำความเปลี่ยนแปลงมาสู่ชนชั้นนำอนุรักษนิยม และ “หลอกหลอน” พวกเขายิ่งขึ้นเมื่อพรรคอนาคตใหม่ผลักดันความคิดนี้ผ่านการเสนอร่างกฎหมาย และการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ถึงแม้ว่าความคิดนี้จะถูกสกัดกั้นด้วยการประทุษร้ายแกนนำนิติราษฎร์ หรือใช้มาตรการทางกฎหมายในหลายรูปแบบกระทั่งนำไปสู่การยุบพรรคโดยคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ แต่พวกเขาก็ไม่ยอมจำนนและก้าวพ้นความกลัวที่ครอบคลุมสังคมไทยมาอย่างยาวนาน ยังคงยืนยันบทบาททาง การเมืองทั้งระดับชาติและระดับท้องถิ่นต่อไปภายใต้ชื่อพรรคก้าวไกลและคณะก้าวหน้า ดังนั้น การขับเคลื่อนความคิดของนิติราษฎร์โดยพรรคอนาคตใหม่จึงเป็นการก่อรูปอย่างมีพลังอีกครั้งหนึ่งของฝ่ายประชาธิปไตยนับแต่เปลี่ยนแปลงการปกครองในปี พ.ศ. 2475 เป็นต้นมา

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

การอ้างอิงบทความ
ประเภทบทความ
บทความวิชาการ

เอกสารอ้างอิง

BBC News ไทย. “ปรีดี พนมยงค์ : 120 ปี ชาตกาล ตำนาน ‘บุคคลสำคัญของโลก’.” BBC News ไทย. 10 พฤษภาคม 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 9 มิถุนายน 2563, https://www.bbc.com/thai/thailand-52598950

Foucault, Michel, The History of Sexuality, Vol. 1: An Introduction. Robert Hurley, trans. New York: Vintage Books, 1978.

Foucault, Michel. Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Allen Lane, trans. London: Penguin, 1977.

Hoare, George, and Sperber, Nathan. An Introduction to Antonio Gramsci: His Life, Thought and Legacy. London: Bloomsbury Academic, 2015.

iLaw. “‘มีชัย ฤชุพันธุ์’ ร่างรัฐธรรมนูญทดแทนบุญคุณแผ่นดิน.” iLaw, 8 ตุลาคม 2558. สืบค้นเมื่อวันที่ 2 สิงหาคม 2562, https://ilaw.or.th/node/3877

iLaw. “เจาะเทคนิคเขียนรัฐธรรมนูญ “ซ่อนแอบ” แบบมีชัย อ่านไม่เข้าใจแต่แฝงกลไกกินรวบอำนาจ.” iLaw, 8 พฤษภาคม 2560. สืบค้นเมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2563, https://ilaw.or.th/node/4497

matichon TV. “‘ทิม พิธา’ นำ 55 ส.ส. ตั้งพรรค ‘ก้าวไกล’ ชูธงต่อต้านการสืบทอดอำนาจคณะรัฐประหาร.” YouTube, 6 มีนาคม 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=ooYoxgXw90A

matichon TV. “‘ปิยบุตร’ ปลุกรื้อทิ้ง ‘ม.44’ มรดกบาป คสช.” YouTube, 21 พฤศจิกายน 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2563, https://www. youtube.com/watch?v=FhEIx3IYY5M

matichon TV. “‘รังสิมันต์ โรม’ เชิญ ‘4 นายพล คสช.’ แจงดำเนินคดีปิดปากประชาชน.” YouTube, 23 มกราคม 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 12 เมษายน 2563, https://www.youtube.com/watch?v=L8nU68aTDlU

matichon TV. “‘รังสิมันต์ โรม’ อยากเห็น ‘ประยุทธ์’ ไปขึ้นศาลฐานก่อรัฐประหาร!” YouTube, 6 กุมภาพันธ์ 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=xpYhpQ8tU8s

matichon TV. “คณะก้าวหน้าจะนำความคิดแบบอนาคตใหม่ไปรณรงค์ทั่วประเทศ.” YouTube, 21 มีนาคม 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=1m0yDy4ApQ8

MGR Online. “3 ประมุขศาล สรุปแนวทางแก้ไขวิกฤติ.” MGR Online, 28 เมษายน 2549. สืบค้นเมื่อวันที่ 9 มิถุนายน 2563, https://mgronline.com/daily/detail/9490000056678

MGR Online. “เปิดประวัติ วิษณุ เครืองาม ‘เนติบริกร’ รัฐบาลทักษิณ.” MGR Online, 23 มิถุนายน 2549. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 เมษายน 2562, https://mgronline.com/politics/detail/9490000081599

PITVFANPAGE. “พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้าพรรคก้าวไกล แสดงวิสัยทัศน์.” YouTube, 17 มีนาคม 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=fX3LeDDB3Uo

prachatai. “นิติราษฎร์เสนอลบล้างผลพวงรัฐประหาร 25 ก.ย. 2554 [2/6].” YouTube, 25 กันยายน 2554. สืบค้นเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม 2562, https://www.youtube.com/watch?v=rgtJFNQTjL8

PrachataiTV. “‘2 ปีนิติราษฎร์’ วรเจตน์ ภาคีรัตน์.” YouTube. 30 กันยายน 2555. สืบค้นเมื่อวันที่ 10 เมษายน 2563, https://www.youtube.com/watch?v=E503arHhXWg

PrachataiTV. “นิติราษฎร์เสนอแก้ ม.112: proposed amendments to lese majeste.” YouTube, 16 มกราคม 2555. สืบค้นเมื่อวันที่ 10 เมษายน 2560, https://www.youtube.com/watch?v=2-rqMYskFpk

ThaiPBS. “คณะกรรมการพรรคอนาคตใหม่แถลง หลังศาลฯ วินิจฉัยยุบพรรคอนาคตใหม่.” YouTube, 21 กุมภาพันธ์ 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2562, https://www.youtube.com/watch?v=5s5FAXBmmas

VOICE TV. “‘ปิยบุตร’ อภิปรายญัตติตั้ง กมธ. ศึกษาแนวทางป้องกันรัฐประหาร.” YouTube, 6 กุมภาพันธ์ 2563, สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=sC58N_L2tYE

workpoint TODAY. “คุยกับ ‘ปิยบุตร แสงกนกกุล’ หลัง ‘อนาคตใหม่’ ถูกตัดสินยุบพรรค.” YouTube, 26 กุมภาพันธ์ 256. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=xWztR3VsN4I

เครือข่ายกฎหมายไทย. “บทสัมภาษณ์ ศาสตราจารย์ ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ เลขาธิการคณะรัฐมนตรี เมื่อวันศุกร์ที่ 23 พฤษภาคม 2546.” เครือข่ายกฎหมายไทย, 17 ธันวาคม 2547. สืบค้นเมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2563, http://public-law.net/publaw/view.aspx?id=172

เรื่องเล่าเช้านี้ บีอีซี-เทโร. “‘สุทิน’ อภิปรายเดือด พาดพิงรองนายกฯ ‘สมคิด-วิษณุ’.” YouTube, 26 กรกฎาคม 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=0RyPdHimSfQ

แนวหน้า. “‘วรเจตน์’ สยบปมร้อน! ปัดนิติราษฎร์ชักใยพรรคไพร่หมื่นล้าน.” แนวหน้า, 18 มีนาคม 2561. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 เมษายน 2562, https://www.naewna.com/politic/327591?fb_comment_id=169593385048583%201696419983770557

ไทยพับลิก้า. “ดร.วิษณุ เครืองาม คอนเน็กชั่นมหัศจรรย์ 4 ทศวรรษ 10 นายกฯ 10 อรหันต์กุนซือ คสช. ยังอึ้ง โชว์นวัตกรรมรัฐธรรมนูญ-รัฐประหารการช่าง เผยเคล็ดลับสมองกลเรียนเก่งแบบ “วิษณุ”.” ไทยพับลิก้า, 23 กรกฎาคม 2557. สืบค้นเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2562, https://thaipublica.org/2014/07/visanu-krue-ngam-1/

ไทยรัฐฉบับพิมพ์. “‘มีชัย’ คุม 10 อรหันต์ แก้ร่างรัฐธรรมนูญ ยืนยันเฉพาะหมวดเรื่องพระราชอํานาจ.” ไทยรัฐออนไลน์, 12 มกราคม 2560. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 เมษายน 2562, https://www.thairath.co.th/content/833954

ไทยรัฐออนไลน์. “ปูมหลัง “วิโรจน์” ดาวจรัสแสง ลูกชาวบ้านธรรมดา ดีกรีนักโต้วาที สู่ ส.ส. มือแฉ.” ไทยรัฐ, 26 กุมภาพันธ์ 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2562, https://www.thairath.co.th/news/politic/1781070

กำธร เลี้ยงสัจจธรรม, บรรณาธิการ. กฎหมายตรา 3 ดวง เล่ม 1 ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (แก้ไขปรับปรุงใหม่). กรุงเทพฯ : สถาบันปรีดี พนมยงค์, 2548.

คลังสารสนเทศของสถาบันนิติบัญญัติ. “ชีวิตประวัติอมร จันทรสมบูรณ์ | ผลงาน อมร จันทรสมบูรณ์ | ชีวประวัตินักกฎหมายไทย.” คลังสารสนเทศของสถาบันนิติบัญญัติ, ม.ป.ป. สืบค้นเมื่อวันที่ 10 เมษายน 2563, https://dl.parliament.go.th/browse?value=% public-law.net.

จรัญ โฆษณานันท์. นิติปรัชญา. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยรามคำแหง, 2547.

ธนกร วงษ์ปัญญา. “‘วรเจตน์ ภาคีรัตน์’ ความจริง ความหวังอนาคตนิติราษฎร์ ในสังคมแบ่งปีก.” The Standard, 15 กันยายน 2560. สืบค้นเมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม 2562, https://thestandard.co/worachet-pakeerut/

บวรศักดิ์ อุวรรณโณ. “ความผิดฐาน “หมิ่นพระบรมเดชานุภาพ” : เอกลักษณ์ประชาธิปไตยไทยในกระแสประชาธิปไตยโลก,” ใน หลากมิติกฎหมายหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ, บรรณาธิการโดย จันทจิรา เอี่ยมมยุรา, 196-213. กรุงเทพฯ : โครงการประกาศนียบัตรบัณฑิตทางกฎหมายมหาชน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2553.

ปกป้อง จันวิทย์ และ ธิติ มีแต้ม. “เปิดห้องเรียนนิติศาสตร์เพื่อราษฎร มองอนาคตการเมืองไทย กับ วรเจตน์ ภาคีรัตน์.” the101.world, 16 มกราคม 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 สิงหาคม 2562, https://www.the101.world/worachet-interview/

ประชาไท. “11 ปีดึง‘ศาล’เล่นการเมือง: โมฆะเลือกตั้ง ยุบพรรค ยึดทรัพย์ ถอดถอน ลิดรอนนโยบาย (ฟันจำนำข้าว).” ประชาไท, 24 สิงหาคม 2560. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 เมษายน 2562, https://prachatai.com/journal/2017/08/72959

ประชาไท. “4 อาจารย์นิติ มธ. แถลงประณามการรัฐประหารและเรียกร้องให้กลับสู่การปกครองระบอบประชาธิปไตยโดยเร็วที่สุด.” ประชาไท, 26 กันยายน 2549. สืบค้นเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 2562, https://prachatai.com/journal/2006/09/9849

ประชาไท. “5 อาจารย์ นิติ มธ. เปิดตัวเว็บไซต์ www.enlightened-jurists.com.” ประชาไท, 20 กันยายน 2553. สืบค้นเมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม 2562, https://prachatai.com/journal/2010/09/31162

ประชาไท. “ข้อเสนอนิติราษฎร์ ยุบศาล รธน. ตอน 2/2.” YouTube, 15 กรกฎาคม 2555. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2562, https://www.youtube.com/watch?v=pXBIwm_ntrQ

ประชาไท. “นิติราษฎร์ออกแถลงการณ์ ‘ไม่รับ’ ร่างรัฐธรรมนูญ (ข้อวิจารณ์ฉบับละเอียด).” ประชาไท, 7 เมษายน 2559. สืบค้นเมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม 2562, https://prachatai.com/journal/2016/04/65115

ประชาไท. “รัชกาลที่ 10 ทรงรับสั่งให้แก้ไขร่างรัฐธรรมนูญฉบับผ่านการลงประชามติ เรื่องพระราชอำนาจ.” ประชาไท, 10 มกราคม 2560. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 เมษายน 2562, https://prachatai.com/journal/2017/01/69572

ประชาชาติธุรกิจ. “‘มีชัย’ ล้างมือในอ่างรัฐธรรมนูญ ‘ใครฉีก-รื้อ หวังมีประธานาธิบดีเป็นประมุข’.” ประชาชาติธุรกิจ, 17 กันยายน 2561. สืบค้นเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 2562, https://www.prachachat.net/politics/news-220489

ประชาชาติธุรกิจ. “‘วรเจตน์’ ในสงครามอธรรม อคตินำหลักการอภินิหาร กฎหมายไม่อยู่ค้ำฟ้า.” ประชาชาติธุรกิจ, 2 เมษายน 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 2562, https://www.prachachat.net/politics/news-138579

พลวุฒิ สงสกุล. “ย้อนที่มาเลื่อนเลือกตั้ง 5 ครั้ง ยุค คสช. จากปลายปี 2558 สู่ก่อนพระราชพิธีสำคัญ.” The Standard, 1 กันยายน 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 เมษายน 2562, https://thestandard.co/postpone-election-5-times/

มติชนออนไลน์. “เปิดแถลงการณ์ ‘นิติราษฎร์’ ฉบับที่ 1 แจ้งเกิด Enlightened-jurists.com.” BLOGGANG, 19 กันยายน 2553. สืบค้นเมื่อวันที่ 12 มิถุนายน 2562, https://www.bloggang.com/mainblog.php?id=kunkaykai&month
=19-09-2010&group=2&gblog=16

มติชนออนไลน์. “มุมมอง ‘วรเจตน์ ภาคีรัตน์’ 88 ปีประชาธิปไตยไทย แม้มืดมิดแต่มีเสียงอื้ออึง!” มติชน, 25 มิถุนายน 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน 2563, https://www.matichon.co.th/news-monitor/news_2242749

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. “ประวัติมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.” มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, ม.ป.ป. สืบค้นเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2563, https://tu.ac.th/history_tu

วันเพ็ญ มอลเลอร์. “มีชัย ฤชุพันธุ์ มือกฎหมายเบื้องหลังรัฐธรรมนูญฉบับพิสดาร.” The People, 10 พฤษภาคม 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2562, https://thepeople.co/meechai-ruchuphan-legal-expert/

วิจารณ์ พานิช. “ปฏิรูปการเมืองไทย ฉบับ ศ.ดร.อมร จันทรสมบูรณ์.” ศูนย์บูรณาการพัฒนามนุษย์, 17 กรกฎาคม 2557. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม 2562, http://www.thaiihdc.org/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1151:2557-07-17-16-05-57&catid=16:2557-06-25-06-51-47&Itemid=23

ศาลรัฐธรรมนูญ. “คำวินิจฉัยกลางปี 2555 คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 18-22/2555 ลงวันที่ 13 กรกฎาคม 2555.” ศาลรัฐธรรมนูญ. สืบค้นเมื่อวันที่ 12 มกราคม 2563, http://www.constitutionalcourt.or.th/occ_web/download/article/file_import/center18-22_55.pdf

ศาลรัฐธรรมนูญ.คำวินิจฉัยกลางปี 2556 คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 15-18/2556 ลงวันที่ 20 พฤศจิกายน 2556. ศาลรัฐธรรมนูญ. สืบค้นค้นเมื่อวันที่ 12 มกราคม 2563, http://www.constitutionalcourt.or.th/occ_web/download/article/file_import/center15-18_56.pdf

สถาบันนโยบายศึกษา. “มิถุนายน 2555 : ศาลรัฐธรรมนูญรับวินิจฉัยเรื่องแก้ไข รธน.” สถาบันนโยบายศึกษา, ม.ป.ป. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2563, http://www.fpps.or.th/news.php?detail=n1344905339.news

สำนักข่าวไทย TNAMCOT. “โซเชียลชื่นชม!!! อภิปรายสร้างสรรค์ ‘พิธา-บิ๊กป๊อก’.” YouTube, 27 กรกฎาคม 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=k9ZAMHcr8Ec

อนาคตใหม่ - Future Forward. “ปิยบุตร ในนามพรรคฝ่ายค้านเสนอญัตติตั้ง กมธ. ศึกษาแก้ไขรัฐธรรมนูญ '60.” YouTube, 11 ธันวาคม 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=0hk3mNj7f_0

อนาคตใหม่ - Future Forward. “รังสิมันต์ โรม เปิดโปง ‘เครือข่ายประวิตร ป่ารอยต่อ’.” YouTube, 27 กุมภาพันธ์ 2563. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2563, https://www.youtube.com/watch?v=9Wa_kOyY1sY

อิสราชัย จงภัทรนิชพันธ์. “อภิปรายนโยบาย (นอก) สภา กับ ‘ศิริกัญญา ตันสกุล’ สาวนักวิจัย สู่ ส.ส. รุกกี้พรรคอนาคตใหม่.” มติชนมติชนสุดสัปดาห์, 16 - 22 สิงหาคม 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2562, https://www.matichonweekly.com/in-depth/article_220947