ไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัว: การเกิดขึ้นและการกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบพิจารณาคดีครอบครัวในศาลเยาวชนและครอบครัว
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อตอบคำถามว่าการไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัวได้เกิดขึ้นและการกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบพิจารณาคดีครอบครัวในศาลเยาวชนและครอบครัวได้อย่างไร โดยศึกษาการไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัว ในฐานะกระบวนการที่ถูกกำหนดโดยมีความมุ่งหวังที่สอดคล้องกับระบบพิจารณาคดีครอบครัวในศาลเยาวชนและครอบครัว ผ่านการศึกษาวิเคราะห์เอกสารที่เกี่ยวข้องกับการไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัวซึ่งสัมพันธ์กับระบบพิจารณาคดีครอบครัวในศาลเยาวชนและครอบครัวจำนวน 2 กลุ่ม ได้แก่ 1. เอกสารที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายจัดตั้งศาลเยาวชนและครอบครัว อันสะท้อนถึงที่มาทางความคิดของการไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัว และ 2. เอกสารที่เป็นคำอธิบายของระบบพิจารณาคดีครอบครัวในศาลเยาวชนและครอบครัว ที่สะท้อนถึงความเข้าใจเกี่ยวกับการไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัวจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง
บทความเสนอว่ามี 4 ปัจจัยสำคัญที่ทำให้การไกล่เกลี่ยประนีประนอมได้เกิดขึ้นและกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบพิจารณาคดีครอบครัว ได้แก่ 1. มาตรการทางกฎหมายเพื่อสร้างโอกาสให้คู่สมรสได้คืนดีกัน 2. แนวคิดเรื่อง “ครอบครัวที่รักใคร่สามัคคีปรองดอง” ภายใต้กระแสความยุติธรรมสำหรับเด็ก 3. ปัญหาคดีแพ่งที่คั่งค้างและการพิจารณาคดีแพ่งที่ยาวนาน และ 4. การจัดวางความรู้แบบคู่ตรงข้ามระหว่าง “การต่อสู้คดีในศาล-การไกล่เกลี่ยประนีประนอม” โดยการพิจารณาปัจจัยทั้ง 4 ประการสามารถนำไปสู่ความเข้าใจต่อการไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัวในแง่มุมต่างๆ เพิ่มมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นแง่มุมด้านอุดมการณ์ครอบครัว แง่มุมด้านความสำคัญต่อระบบพิจารณาคดี และแง่มุมด้านแนวทางการศึกษาเรื่องการไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัวที่ไม่อยู่ภายใต้กรอบแนวคิดแบบคู่ตรงข้าม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution 4.0 International License.
O ความคิดเห็นใดๆ ที่ลงตีพิมพ์ใน CMU Journal of Law and Social Sciences เป็นของผู้เขียน (ความคิดเห็นใดๆ ของผู้เขียน กองบรรณาธิการ CMU Journal of Law and Social Sciences ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย)
O กองบรรณาธิการ CMU Journal of Law and Social Sciences ไม่สงวนสิทธิ์ในการคัดลอกแต่ให้อ้างอิงแหล่งที่มาด้วย
เอกสารอ้างอิง
กฤษณะสิทธุ์ ยิ้มแย้ม. “การไกล่เกลี่ยคดีแพ่งเกี่ยวเนื่องคดีอาญาในศาลเยาวชนและครอบครัว.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาผู้บริหารในศาลชั้นต้น รุ่นที่ 6, สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2551.
แก้วน้อย อนุชิตวงศ์. “การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทก่อนฟ้องในศาลเยาวชนและครอบครัว.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 16, วิทยาลัยข้าราชการตุลาการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม สำนักงานศาลยุติธรรม, 2560.
คณะผู้จัดทำ. “ร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. ....” ใน ศาลคดีเด็กและเยาวชนจังหวัดอุบลราชธานีกับสถานพินิจและคุ้มครองเด็กจังหวัดอุบลราชธานี อดีต: ปัจจุบัน: อนาคต ที่ระลึกในวันครบรอบ 8 ปี แห่งการสถาปนา 27 สิงหาคม 2527, 2527.
คาสปาร์ พีค วาสนา อิ่มเอม รัตนาภรณ์ ตังธนเศรษฐ์. รายงานสถานการณ์ประชากรไทย พ.ศ. 2558 โฉมหน้าครอบครัวไทย ยุคเกิดน้อย อายุยืน. กองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2558.
ชลธิดา เพิ่มทรัพย์. “ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อความสำเร็จในการไกล่เกลี่ยคดีฟ้องหย่า: กรณีศึกษาศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง.” วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, สาขากรบริหารงานยุติธรรม ภาควิชาสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2555.
ฐิดารัตน์ นรินทรางกูร ณ อยุธยา. การไกล่เกลี่ยคดีครอบครัว: พลิกวิกฤติเป็นโอกาส. วารสารศาลยุติธรรมปริทัศน์ 5, ฉ.6 (2554): 52-80.
ณัฐวัฒน์ ขันตี. “ปัจจัยสู่ความสำเร็จในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีฟ้องหย่า: กรณีศึกษาศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดน่าน.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้อำนวยการระดับต้น รุ่นที่ 9 วิทยาลัยข้าราชการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2565.
ตราชูหญิง. สรรหามาเล่า.. อดีต: อดีตของศาลเยาวชนและครอบครัว. วารสารดุลพาห 47 ฉ.2 (2543):99-106.
ทรงวิทย์ ทรงกำพล. “ปัญหาและอุปสรรค์การไกล่เกลี่ยคดีครอบครัว: ศึกษาเฉพาะกรณีศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดขอนแก่น.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 18, วิทยาลัยข้าราชการตุลาการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม สำนักงานศาลยุติธรรม, 2562.
ทวี เจริญพิทักษ์. ศาลครอบครัว. วารสารดุลพาห 1, ฉ.1 (2497): 25-42.
ไทย.รัฐสภา.สภานิติบัญญัติแห่งชาติ. ร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. … รายงานการประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ครั้งที่ 10/2534 (วันศุกร์ที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2534): 380-428.
ธัญญา เอื้ออารีวรกุล. “ปัจจัยที่เป็นปัญหาอุปสรรคในการไกล่เกลี่ยคดีครอบครัว: ศึกษาเฉพาะการดำเนินการไกล่เกลี่ยคดีครอบคัวในศาลจังหวัดกาฬสินธุ์แผนกคดีเยาวชนและครอบครัว.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาผู้บริหารในศาลชั้นต้น รุ่นที่ 6, สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2551.
นุชทัพย์ ป.บรรจงศิลป์. การแยกกันอยู่ต่างหากเป็นการชั่วคราว: มาตราการชะลอการหย่า. วารสารนิติศาสตร์ 26, ฉ.2 (2539): 253-259.
บรรณาธิการ. นโยบายและโครงการดำเนินงานของกระทรวงยุติธรรม. วารสารดุลพาห 4, ฉ.3 (2500): 158-162.
ประภาศน์ อวยชัย. “การแก้ไขเด็กและเยาวชนซึ่งกระทำการอันกฎหมายบัญญัคิเป็นความผิด” ใน ที่ระลึกในการเปิดศาลคดีเด็กและเยาวชนจังหวัดอุบลราชธานี กับสถานพินิจและคุ้มครองเด็กจังหวัดอุบลราชธานี วันพุธ ที่ 27 สิงหาคม 2523, 4-15. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ศรีวิกรมาฑิตย์, 2523.
ประสพสุข บุญเดช. กฎหมายครอบครัวแก้ไขใหม่ปี 26. วารสารดุลพาห 30, ฉ.2 (2526): 26-44.
ประสพสุข บุญเดช. กฎหมายครอบครัวในปี 2550. วารสารนิติศาสตร์ 26, ฉ.2 (2539): 228-242.
ปรัชญา อยู่ประเสริฐ. การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีศาลเยาวชนและครอบครัว วารสารยุติธรรมปริทัศน์ 5, ฉ. 6 (2554): 119-128.
ปัทมา เผ่าสังข์ทอง. “การแก้ปัญหาความขัดแย้งในคดีครอบครัว: ศึกษากระบวนการไกล่เกลี่ยกรณีหย่า.” วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2544.
ไพโรจน์ กัมพูสิริ. คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ครอบครัว. พิมพ์ครั้งที่ 13, วิญญูชน 2567.
โยธิน อินทามระ. “แนวทางการพัฒนาระบบการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทเกี่ยวกับคดีครอบครัวก่อนฟ้อง: กรณีศึกษาศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดกำแพงเพชร.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้อำนวยการระดับต้น รุ่นที่ 10, วิทยาลัยข้าราชการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2566.
รณรงค์ คำทอน. “ปัญหาข้อขัดข้องกับการไกล่เกลี่ยและประนีประนอมข้อพิพาทคดีครอบครัว: ศึกษากรณีศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดเพชรบุรี.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 19, สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม วิทยาลัยข้าราชการตุลาการศาลยุติธรรม สำนักงานศาลยุติธรรม 2563.
รวมพร เกตุทัต. “ปัญหาและอุปสรรคของผู้ประนีประนอมคดีครอบครัวในการไกล่เกลี่ยคดีครอบครัวข้ามวัฒนธรรมของศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง.” ภาคนิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการความขัดแย้งแบบบูรณาการ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ จังหวัดปทุมธานี, 2556.
วรภัทร รัตนาพาณิชย์. กฎหมายว่าด้วยครอบครัว. วิญญูชน, 2567.
วรัญช์ธิตา สิรเชษฐ์โกศล. “การแก้ปัญหา อุปสรรค และพัฒนา กระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีครอบครัว ตามแนวทางการจัดการภาครัฐแนวใหม่ กรณีศึกษา: ศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดสมุทรสาคร.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 16, วิทยาลัยข้าราชการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม สำนักงานศาลยุติธรรม, 2560.
วัฒนศักดิ์ วงษ์วัฒนพงษ์. “การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในศาลเยาวชนและครอบครัว.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาผู้บริหารในศาลชั้นต้น รุ่นที่ 6, สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2551.
วิชา มหาคุณ. “ความรู้ทั่วไปในการไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัว” ใน ศาลเยาวชนและครอบครัวตามแนวความคิดสากล: คู่มือปฏิบัติงานศาลเยาวชนและครอบครัว สถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวขน, 65. ศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง, 2538.
วิชา มหาคุณ. การดูงานศาลครอบครัวและการแก้ปัญหาเด็กกระทำผิด ณ สาธารณรัฐเกาหลี ญี่ปุ่น และฮ่องกง. วารสารดุลพาห 32, ฉ.6 (2528): 62-87.
วิชา มหาคุณ. การปฏิรูประบบศาลเยาวชนและครอบครัว. สถาบันพัฒนากระบวนการยุติธรรมเยาวชนและครอบครัว 2542.
วิชา มหาคุณ. รายงานการดูงานศาลครอบครัวและการสัมมนากฎหมายครอบครัว ณ ประเทศญี่ปุ่น. วารสารดุลพาห 30, ฉ.6 (2525): 35-47.
สุข หงสไกร. แนวความคิดในการตั้งศาลครอบครัว. วารสารดุลพาห 10, ฉ.9 (2506): 952-958.
สุรีรัตน์ ตาใจ. “ปัญหาอุปสรรคในกระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาทชั้นศาลในคดีครอบครัว: ศึกษาเฉพาะกรณีศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง (มีนบุรี).” สารนิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2559.
สุวัฒน์ วรรธนะหทัย. “ปัจจัยที่เป็นปัญหาอุปสรรคในการไกล่เกลี่ยคดีครอบครัว ศึกษาเฉพาะการดำเนินการไกล่เกลี่ยคดีครอบครัวในศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้บริหารกระบวนการยุติธรรมระดับสูง (บ.ย.ส.), วิทยาลัยการยุติธรรม กระทรวงยุติธรรม, 2540.
สุวิทย์ ธีรพงษ์. “ระบบไกล่เกลี่ยของศาลแพ่ง,” ใน ครบรอบ 1 ปี ระบบไกล่เกลี่ยเพื่อยังให้เกิดการประนีประนอมยอมความของศาลแพ่ง, 23. ศาลแพ่ง, 2538.
หยุด แสงอุทัย. คำอธิบายกฎหมายศาลเด็ก. กรุงเทพฯ: ประชานิติ, 2494.
อุดม สงวนนาม. “โครงการขยายงานศาลคดีเด็กและเยาวชนและการจัดตั้งศาลครอบครัว” ใน ที่ระลึกในการเปิดศาลคดีเด็กและเยาวชนจังหวัดระยองกับสถานพินิจและคุ้มครองเด็กจังหวัดระยอง วันศุกร์ ที่ 8 กรกฎาคม 2526, 125-139. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ศรีวิกรมาฑิตย์, 2526.
