Family Mediation and Conciliation: Emergence and Integration into the Family Case Proceedings within Juvenile and Family Court
Main Article Content
Abstract
his article aims to address the question of how family mediation and conciliation emerged and became an integral part of the family case proceedings within the Juvenile and Family Court. The study examines family mediation and conciliation as a designated process aligned with the family case proceedings in the Juvenile and Family Courts. This is achieved through an analytical review of two groups of documents concerning family mediation and conciliation within the Juvenile and Family Court case proceedings. The first group includes documents related to the Juvenile and Family Court Establishment Act, which reflect the intellectual origins of family mediation and conciliation. The second group consists of documents explaining the family case proceedings in the Juvenile and Family Courts, reflecting stakeholders’ understanding of family mediation and conciliation.
The article proposes four key factors that led to the emergence and integration of mediation and conciliation into family case proceedings: (1) legal provisions creating opportunities for spousal reconciliation; (2) the concept of the “Harmonious and Loving Family” within the broader Juvenile Justice movement; (3) civil case backlogs and the prolonged nature of civil trials; and (4) the construction of dichotomous knowledge between “court litigation” and “mediation and conciliation”. Consideration of these four factors can enhance understanding of family mediation and conciliation from multiple perspectives, including the ideological dimension of the family, their significance to the case proceedings, and approaches to studying family mediation and conciliation that move beyond a binary conceptual framework.
Article Details

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
-
Any opinions expressed in the CMU Journal of Law and Social Sciences are solely those of the authors and do not necessarily reflect the views of the editorial board.
-
The editorial board of the CMU Journal of Law and Social Sciences does not claim copyright. However, proper citation of the source is required.
References
กฤษณะสิทธุ์ ยิ้มแย้ม. “การไกล่เกลี่ยคดีแพ่งเกี่ยวเนื่องคดีอาญาในศาลเยาวชนและครอบครัว.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาผู้บริหารในศาลชั้นต้น รุ่นที่ 6, สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2551.
แก้วน้อย อนุชิตวงศ์. “การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทก่อนฟ้องในศาลเยาวชนและครอบครัว.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 16, วิทยาลัยข้าราชการตุลาการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม สำนักงานศาลยุติธรรม, 2560.
คณะผู้จัดทำ. “ร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. ....” ใน ศาลคดีเด็กและเยาวชนจังหวัดอุบลราชธานีกับสถานพินิจและคุ้มครองเด็กจังหวัดอุบลราชธานี อดีต: ปัจจุบัน: อนาคต ที่ระลึกในวันครบรอบ 8 ปี แห่งการสถาปนา 27 สิงหาคม 2527, 2527.
คาสปาร์ พีค วาสนา อิ่มเอม รัตนาภรณ์ ตังธนเศรษฐ์. รายงานสถานการณ์ประชากรไทย พ.ศ. 2558 โฉมหน้าครอบครัวไทย ยุคเกิดน้อย อายุยืน. กองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2558.
ชลธิดา เพิ่มทรัพย์. “ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อความสำเร็จในการไกล่เกลี่ยคดีฟ้องหย่า: กรณีศึกษาศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง.” วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, สาขากรบริหารงานยุติธรรม ภาควิชาสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2555.
ฐิดารัตน์ นรินทรางกูร ณ อยุธยา. การไกล่เกลี่ยคดีครอบครัว: พลิกวิกฤติเป็นโอกาส. วารสารศาลยุติธรรมปริทัศน์ 5, ฉ.6 (2554): 52-80.
ณัฐวัฒน์ ขันตี. “ปัจจัยสู่ความสำเร็จในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีฟ้องหย่า: กรณีศึกษาศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดน่าน.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้อำนวยการระดับต้น รุ่นที่ 9 วิทยาลัยข้าราชการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2565.
ตราชูหญิง. สรรหามาเล่า.. อดีต: อดีตของศาลเยาวชนและครอบครัว. วารสารดุลพาห 47 ฉ.2 (2543):99-106.
ทรงวิทย์ ทรงกำพล. “ปัญหาและอุปสรรค์การไกล่เกลี่ยคดีครอบครัว: ศึกษาเฉพาะกรณีศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดขอนแก่น.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 18, วิทยาลัยข้าราชการตุลาการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม สำนักงานศาลยุติธรรม, 2562.
ทวี เจริญพิทักษ์. ศาลครอบครัว. วารสารดุลพาห 1, ฉ.1 (2497): 25-42.
ไทย.รัฐสภา.สภานิติบัญญัติแห่งชาติ. ร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. … รายงานการประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ครั้งที่ 10/2534 (วันศุกร์ที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2534): 380-428.
ธัญญา เอื้ออารีวรกุล. “ปัจจัยที่เป็นปัญหาอุปสรรคในการไกล่เกลี่ยคดีครอบครัว: ศึกษาเฉพาะการดำเนินการไกล่เกลี่ยคดีครอบคัวในศาลจังหวัดกาฬสินธุ์แผนกคดีเยาวชนและครอบครัว.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาผู้บริหารในศาลชั้นต้น รุ่นที่ 6, สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2551.
นุชทัพย์ ป.บรรจงศิลป์. การแยกกันอยู่ต่างหากเป็นการชั่วคราว: มาตราการชะลอการหย่า. วารสารนิติศาสตร์ 26, ฉ.2 (2539): 253-259.
บรรณาธิการ. นโยบายและโครงการดำเนินงานของกระทรวงยุติธรรม. วารสารดุลพาห 4, ฉ.3 (2500): 158-162.
ประภาศน์ อวยชัย. “การแก้ไขเด็กและเยาวชนซึ่งกระทำการอันกฎหมายบัญญัคิเป็นความผิด” ใน ที่ระลึกในการเปิดศาลคดีเด็กและเยาวชนจังหวัดอุบลราชธานี กับสถานพินิจและคุ้มครองเด็กจังหวัดอุบลราชธานี วันพุธ ที่ 27 สิงหาคม 2523, 4-15. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ศรีวิกรมาฑิตย์, 2523.
ประสพสุข บุญเดช. กฎหมายครอบครัวแก้ไขใหม่ปี 26. วารสารดุลพาห 30, ฉ.2 (2526): 26-44.
ประสพสุข บุญเดช. กฎหมายครอบครัวในปี 2550. วารสารนิติศาสตร์ 26, ฉ.2 (2539): 228-242.
ปรัชญา อยู่ประเสริฐ. การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีศาลเยาวชนและครอบครัว วารสารยุติธรรมปริทัศน์ 5, ฉ. 6 (2554): 119-128.
ปัทมา เผ่าสังข์ทอง. “การแก้ปัญหาความขัดแย้งในคดีครอบครัว: ศึกษากระบวนการไกล่เกลี่ยกรณีหย่า.” วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2544.
ไพโรจน์ กัมพูสิริ. คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ครอบครัว. พิมพ์ครั้งที่ 13, วิญญูชน 2567.
โยธิน อินทามระ. “แนวทางการพัฒนาระบบการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทเกี่ยวกับคดีครอบครัวก่อนฟ้อง: กรณีศึกษาศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดกำแพงเพชร.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้อำนวยการระดับต้น รุ่นที่ 10, วิทยาลัยข้าราชการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2566.
รณรงค์ คำทอน. “ปัญหาข้อขัดข้องกับการไกล่เกลี่ยและประนีประนอมข้อพิพาทคดีครอบครัว: ศึกษากรณีศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดเพชรบุรี.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 19, สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม วิทยาลัยข้าราชการตุลาการศาลยุติธรรม สำนักงานศาลยุติธรรม 2563.
รวมพร เกตุทัต. “ปัญหาและอุปสรรคของผู้ประนีประนอมคดีครอบครัวในการไกล่เกลี่ยคดีครอบครัวข้ามวัฒนธรรมของศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง.” ภาคนิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการความขัดแย้งแบบบูรณาการ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ จังหวัดปทุมธานี, 2556.
วรภัทร รัตนาพาณิชย์. กฎหมายว่าด้วยครอบครัว. วิญญูชน, 2567.
วรัญช์ธิตา สิรเชษฐ์โกศล. “การแก้ปัญหา อุปสรรค และพัฒนา กระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีครอบครัว ตามแนวทางการจัดการภาครัฐแนวใหม่ กรณีศึกษา: ศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดสมุทรสาคร.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 16, วิทยาลัยข้าราชการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม สำนักงานศาลยุติธรรม, 2560.
วัฒนศักดิ์ วงษ์วัฒนพงษ์. “การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในศาลเยาวชนและครอบครัว.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้พิพากษาผู้บริหารในศาลชั้นต้น รุ่นที่ 6, สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม, 2551.
วิชา มหาคุณ. “ความรู้ทั่วไปในการไกล่เกลี่ยประนีประนอมคดีครอบครัว” ใน ศาลเยาวชนและครอบครัวตามแนวความคิดสากล: คู่มือปฏิบัติงานศาลเยาวชนและครอบครัว สถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวขน, 65. ศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง, 2538.
วิชา มหาคุณ. การดูงานศาลครอบครัวและการแก้ปัญหาเด็กกระทำผิด ณ สาธารณรัฐเกาหลี ญี่ปุ่น และฮ่องกง. วารสารดุลพาห 32, ฉ.6 (2528): 62-87.
วิชา มหาคุณ. การปฏิรูประบบศาลเยาวชนและครอบครัว. สถาบันพัฒนากระบวนการยุติธรรมเยาวชนและครอบครัว 2542.
วิชา มหาคุณ. รายงานการดูงานศาลครอบครัวและการสัมมนากฎหมายครอบครัว ณ ประเทศญี่ปุ่น. วารสารดุลพาห 30, ฉ.6 (2525): 35-47.
สุข หงสไกร. แนวความคิดในการตั้งศาลครอบครัว. วารสารดุลพาห 10, ฉ.9 (2506): 952-958.
สุรีรัตน์ ตาใจ. “ปัญหาอุปสรรคในกระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาทชั้นศาลในคดีครอบครัว: ศึกษาเฉพาะกรณีศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง (มีนบุรี).” สารนิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2559.
สุวัฒน์ วรรธนะหทัย. “ปัจจัยที่เป็นปัญหาอุปสรรคในการไกล่เกลี่ยคดีครอบครัว ศึกษาเฉพาะการดำเนินการไกล่เกลี่ยคดีครอบครัวในศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง.” รายงานส่วนบุคคลหลักสูตรผู้บริหารกระบวนการยุติธรรมระดับสูง (บ.ย.ส.), วิทยาลัยการยุติธรรม กระทรวงยุติธรรม, 2540.
สุวิทย์ ธีรพงษ์. “ระบบไกล่เกลี่ยของศาลแพ่ง,” ใน ครบรอบ 1 ปี ระบบไกล่เกลี่ยเพื่อยังให้เกิดการประนีประนอมยอมความของศาลแพ่ง, 23. ศาลแพ่ง, 2538.
หยุด แสงอุทัย. คำอธิบายกฎหมายศาลเด็ก. กรุงเทพฯ: ประชานิติ, 2494.
อุดม สงวนนาม. “โครงการขยายงานศาลคดีเด็กและเยาวชนและการจัดตั้งศาลครอบครัว” ใน ที่ระลึกในการเปิดศาลคดีเด็กและเยาวชนจังหวัดระยองกับสถานพินิจและคุ้มครองเด็กจังหวัดระยอง วันศุกร์ ที่ 8 กรกฎาคม 2526, 125-139. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ศรีวิกรมาฑิตย์, 2526.