สิทธิในการฟ้องคดีของผู้เยาว์: ขอบเขตและข้อจำกัดในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1562

บทคัดย่อ

ปัจจุบันสังคมไทยมีแนวโน้มเกิดความขัดแย้งและความรุนแรงภายในครอบครัวเพิ่มขึ้น จากสถิติแสดงว่ามีเด็กและเยาวชนเป็นผู้ได้รับผลกระทบจำนวนมาก อย่างไรก็ดี จำนวนคดีที่เข้าสู่กระบวนการยุติธรรมกลับมีสัดส่วนต่ำกว่าจำนวนคดีที่เกิดขึ้นในทางความเป็นจริง สะท้อนถึงข้อจำกัดในการเข้าถึงสิทธิการฟ้องคดีของบุตร แม้มาตรา 1562 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์จะเปิดช่องให้บุตรฟ้องบุพการีผ่านพนักงานอัยการ ญาติ หรือผู้ใช้อำนาจปกครองที่มิได้ขัดแย้งกับบุตรได้ แต่ในทางปฏิบัติกลไกดังกล่าวกลับเป็นอุปสรรค โดยเฉพาะเมื่อผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นคู่กรณีกับบุตรผู้เยาว์ ซึ่งทำให้บุตรผู้เยาว์ไม่อาจใช้สิทธิได้ตามหลักในมาตรา 56 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง อีกทั้งเมื่อหลักการของ มาตรา 1562 ได้ถูกบัญญัติขึ้นโดยอาศัยหลักความกตัญญู แต่ในปัจจุบันผู้คนในสังคมเริ่มมีมุมมองที่เปลี่ยนแปลงไปต่อแนวคิดดังกล่าว ย่อมส่งผลกระทบต่อการมีอยู่ของ มาตรา 1562

ในบทความนี้ผู้เขียนจึงได้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาประเด็นปัญหาเกี่ยวกับการบังคับใช้ มาตรา 1562 แต่ได้มุ่งเน้นไปที่การศึกษาปัญหาสิทธิการฟ้องคดีของบุตรผู้เยาว์ในกรณีฟ้องบุพการีเป็นสำคัญ เพราะบุตรผู้เยาว์คือบุคคลที่ได้รับความคุ้มครองตามอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก อีกทั้งสิทธิการฟ้องคดีเป็นสิทธิที่อยู่ภายใต้สิทธิในการมีส่วนร่วม จึงควรนำประโยชน์สูงสุดของเด็กเข้ามาพิจารณาเพื่อหาแนวทางที่เหมาะสมในการคุ้มครองสิทธิการฟ้องคดีของบุตรผู้เยาว์

            จากการศึกษาพบว่าหลักการของกฎหมายต่างประเทศสามารถนำมาใช้เป็นเหตุผลให้ประเทศไทยทำการแก้ไข ม.1562 ได้ ถึงแม้หลักความกตัญญูของสังคมไทยในปัจจุบันจะได้ถูกลดทอนบทบาทลงไปบ้างแล้วอันสืบเนื่องมาจากความเปลี่ยนแปลงของสังคม แต่ยังเป็นหลักการสำคัญที่สังคมไทยยังคงให้การยอมรับเพราะถือเป็นจารีตประเพณีที่ดีงาม ผู้เขียนจึงเสนอให้คงหลักการเดิมของมาตรา 1562 ไว้ แต่ให้เพิ่มข้อยกเว้นให้บุตรสามารถฟ้องบุพการีด้วยตนเองได้ในคดีบางประเภท ส่วนการฟ้องคดีของบุตรผู้เยาว์พบว่าเป็นสิทธิที่ต้องคุ้มครองโดยคำนึงถึงในฐานะเด็กเป็นสิ่งสำคัญ ฉะนั้นบุตรผู้เยาว์สามารถฟ้องคดีด้วยตนเองได้ แต่ก็ควรมีบุคคลที่เข้ามาคุ้มครองสิทธิ บุคคลนั้นเรียกว่า ‘บุคคลที่เด็กไว้ใจ’