การควบคุมผู้กระทำความผิดในชั้นปล่อยชั่วคราวด้วยอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา (1) การควบคุมผู้กระทำความผิดในชั้นปล่อยชั่วคราวด้วยอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ว่า สามารถนำมาใช้คุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลยซึ่งเป็นผู้กระทำความผิดและคุ้มครองความสงบเรียบร้อยของสังคมได้หรือไม่ เพียงใด (2) หลักเกณฑ์ รูปแบบ วิธีการและแนวทางของกฎหมายการควบคุมผู้กระทำความผิดในชั้นปล่อยชั่วคราวด้วยอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (3) มาตรการการควบคุมเมื่อมีการหลบหนีการควบคุมของผู้กระทำความผิดในชั้นปล่อยชั่วคราวด้วยอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยการวิเคราะห์เอกสาร และการวิจัยภาคสนามด้วยการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก

ผลการศึกษาพบว่า การปล่อยชั่วคราวเป็นมาตรการผ่อนคลายการจำกัดสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลยไว้เพื่อพิจารณาพิพากษาคดี ซึ่งการปล่อยชั่วคราวมี 3 ประเภท คือการปล่อยชั่วคราวโดยไม่มีประกัน การปล่อยชั่วคราวโดยมีประกัน และการปล่อยชั่วคราวโดยมีประกันและหลักประกัน แต่ในทางปฏิบัติของเจ้าพนักงานหรือศาลมักจะใช้วิธีการปล่อยชั่วคราวโดยมีประกันและหลักประกันด้วยเสมอ จำนวนหลักประกันจะมีราคาสูงเพื่อเป็นหลักประกันที่แน่นอนว่า ผู้ต้องหรือจำเลยจะไม่หลบหนีและจะมาพบเจ้าพนักงานและศาลตามกำหนดนัด ทำให้ส่งผลกระทบกับผู้ต้องหาหรือจำเลยที่มีฐานะทางเศรษฐกิจไม่ดีเกี่ยวกับปัญหาความเสมอภาคในการปล่อยชั่วคราว โดยผู้ต้องหาหรือจำเลยที่มีฐานะทางเศรษฐกิจดีย่อมมีโอกาสได้รับการปล่อยชั่วคราวมากกว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยที่เป็นคนยากจน ปัญหาเกี่ยวกับนายประกันอาชีพที่เข้ามาแสวงหาประโยชน์จากผู้ต้องหาหรือจำเลยซึ่งเป็นคนยากจนในการเช่าหลักทรัพย์มาใช้ในการปล่อยชั่วคราว ปัญหาที่มีผลกระทบต่อผู้ต้องหาหรือจำเลยเกี่ยวกับอิสรภาพ การแสวงหาพยานหลักฐานในการต่อสู้คดี และการสูญเสียโอกาสในการประกอบอาชีพเลี้ยงดูตนเองและครอบครัว และปัญหาการใช้ดุลยพินิจอย่างกว้างขวางในการพิจารณาสั่งปล่อยชั่วคราว การวิจัยครั้งนี้จึงนำเอาสภาพปัญหาของการปล่อยชั่วคราวดังกล่าวมาศึกษาวิเคราะห์ว่า หากนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์มาใช้ควบคุมผู้กระทำความผิดในชั้นปล่อยชั่วคราวแล้วจะสามารถแก้ปัญหาดังกล่าว โดยสามารถคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลย คุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้เสียหายและพยานบุคคลในคดีอาญา และคุ้มครองความสงบเรียบร้อยของสังคมได้เพียงใด กฎหมายการควบคุมผู้กระทำความผิดในชั้นปล่อยชั่วคราวด้วยอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ควรมีหลักเกณฑ์ รูปแบบ วิธีการ และแนวทางในการนำมาใช้ รวมถึงควรมีมาตรการทางกฎหมายเพื่อป้องกันการหลบหนีที่มีความเหมาะสมกับบริบทของสังคมไทยอย่างไร

เกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลย การคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้เสียหายและพยานบุคคลในคดีอาญา และคุ้มครองความสงบเรียบร้อยของประชาชนนั้น จากการศึกษาพบว่าการนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์มาใช้เป็นทางเลือกในการปล่อยชั่วคราว ผู้ต้องหาหรือจำเลยมีโอกาสเข้าถึงสิทธิในการปล่อยชั่วคราวเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะผู้ต้องหาหรือจำเลยที่เป็นคนยากจน หากรัฐเป็นผู้สนับสนุนงบประมาณเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจากการใช้อุปกรณ์ดังกล่าว ย่อมส่งผลให้เกิดความเสมอภาคแก่ผู้ต้องหาหรือจำเลยซึ่งเป็นคนยากจนเพิ่มมากขึ้น ส่วนการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้เสียหายและพยานในคดีอาญา และคุ้มครองความสงบเรียบร้อยของสังคมนั้น จากการศึกษาพบว่าอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์มีโปรแกรมสามารถกำหนดเงื่อนไขให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยซึ่งได้รับการปล่อยชั่วคราวปฏิบัติ โดยเงื่อนไขดังกล่าวสามารถป้องกันไม่ให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยไปข่มขู่ผู้เสียหาย หรือพยานบุคคลในคดีอาญา หรือไปกระทำความผิดซ้ำ

เกี่ยวกับหลักเกณฑ์ รูปแบบ วิธีการและแนวทางของกฎหมายดังกล่าว รวมถึงมาตรการทางกฎหมายในการป้องกันการหลบหนีนั้น จากการศึกษาพบว่าการนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์มาใช้ในชั้นปล่อยชั่วคราวนั้นสามารถใช้ได้กับคดีทุกประเภท ตั้งแต่ในชั้นของพนักงานสอบสวน พนักงานอัยการและชั้นพิจารณาคดีของศาล โดยสามารถนำมาใช้ได้กับบุคคลทั่วไปที่มีคุณสมบัติเป็นผู้กระทำความผิดครั้งแรก หรือไม่มีความเสี่ยงที่จะหลบหนี หรือไม่คุกคามหรือเป็นอันตรายแก่บุคคลหรือทรัพย์สิน หรือไม่มีความเสี่ยงที่จะกระทำความผิดอาญาร้ายแรงหรือกระทำความผิดซ้ำ และไม่มีความเสี่ยงที่จะข่มขู่พยานหรือขัดขวางกระบวนการยุติธรรม ส่วนมาตรการทางกฎหมายในการป้องกันการหลบหนีนั้น ควรกำหนดให้การหลบหนีเป็นความผิดอาญา