บทวิเคราะห์การสื่อสารในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นอย่างมีส่วนร่วม
DOI:
https://doi.org/10.14456/gjl.2026.11คำสำคัญ:
การสื่อสารเพื่อการพัฒนา, การมีส่วนร่วมของประชาชน, แผนพัฒนาท้องถิ่น, การสื่อสารแบบมีส่วนร่วมบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งอธิบาย “บทวิเคราะห์การสื่อสารในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นอย่างมี ส่วนร่วม” ภายใต้บริบทการกระจายอำนาจและการปกครองท้องถิ่นของไทย โดยเน้นให้เห็นว่า การมีส่วนร่วมของประชาชนมิได้เกิดขึ้นเองโดยอัตโนมัติ แต่ต้องอาศัย “กระบวนการสื่อสาร” ที่ถูกออกแบบและจัดการอย่างเป็นระบบ โปร่งใส และเคารพศักดิ์ศรีของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกกลุ่ม อธิบายถึงความสำคัญของการสื่อสารในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น สังเคราะห์ แนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการสื่อสารและการมีส่วนร่วม หลักการและปัจจัยความสำเร็จของการสื่อสารในกระบวนการวางแผนท้องถิ่น โดยทบทวนวรรณกรรม แนวคิด ทฤษฎีและงาน วิจัยที่เกี่ยวข้องกับบทบาทของการสื่อสารกับการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดทำแผน พัฒนา งานเขียนนี้นำเสนอ (1) ความสำคัญของการสื่อสารในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น โดยเชื่อมโยงกับระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งเน้นการมีส่วนร่วมผ่านกลไกประชาคมท้องถิ่น (2) กระบวนการจัดการการสื่อสารในแต่ละขั้นตอนของการจัดทำแผน ตั้งแต่การเตรียมการ การให้ข้อมูล การรับฟังความคิดเห็น การจัดเวทีสาธารณะ ไปจนถึงการสะท้อนผลและติดตามแผน โดยอิงแนวทางของ UN-Habitat และคู่มือการวางแผนแบบมีส่วนร่วมระดับนานาชาติ ในด้านทฤษฎีบทความประยุกต์บันไดการมีส่วนร่วมของ Arnstein เพื่ออธิบายระดับของการมีส่วนร่วมจากการให้ข้อมูลจนถึงการมอบอำนาจในการตัดสินใจ ผสานแนวคิดการสื่อสารแบบมีส่วนร่วมของ Servaes แนวทางการสื่อสารเชิงสนทนา (dialogical communication) ของ Freire และทฤษฎีความเป็นเลิศทางการประชาสัมพันธ์ของ Grunig และ Hunt เพื่อเสนอกรอบคิด “การสื่อสารสองทางเชิงสัมพันธ์” ที่เอื้อต่อการร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ และร่วมรับผิดชอบในแผนพัฒนาท้องถิ่น นอกจากนี้ยังเชื่อมโยงกับงานวิจัยไทยว่าด้วยการสื่อสารเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนและกลุ่มสตรีต่อการพัฒนาท้องถิ่น ซึ่งชี้ว่าการใช้ทั้งสื่อทางการ เวทีประชาคม และ สื่อออนไลน์ เช่น ไลน์ และเฟซบุ๊ก สามารถขยายการมีส่วนร่วมได้อย่างมีนัยสำคัญ บทความสรุปหลักการสื่อสารสำคัญ ได้แก่ ความโปร่งใส การเข้าถึงได้ ความเท่าเทียม การใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย การใช้สื่อผสมผสาน และการสร้างความไว้วางใจ ตลอดจนระบุปัจจัยความสำเร็จ เช่น ภาวะผู้นำเชิงสื่อสาร ทุนทางสังคมของชุมชน โครงสร้างและกลไกการมีส่วนร่วมที่ชัดเจน ศักยภาพของบุคลากรด้านการสื่อสาร และจริยธรรมการสื่อสาร ซึ่งล้วนเป็นเงื่อนไขที่ทำให้แผนพัฒนาท้องถิ่นมีความชอบธรรม ตอบสนองปัญหา และนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงมหาดไทย. (2548). ระเบียบกระทรวงมหาดไทย ว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2548 และที่แก้ไขเพิ่มเติม. กระทรวงมหาดไทย.
ชัยพร เอ้งฉ้วน. (2566). การสื่อสารเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนขององค์การบริหารส่วนตำบลในจังหวัดเชียงราย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 11(6), 2469–2475.
อรอนงค์ โฆษิตพิพัฒน์. (2563). รูปแบบการสื่อสารเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมของสตรีต่อการพัฒนาท้องถิ่น อำเภอหนองมะโมง จังหวัดชัยนาท. วารสารวิชาการสถาบันเทคโนโลยีแห่งสุวรรณภูมิ, 6(2), 127–136.
อภิสิทธิ์ สรภิรมย์. (2559). การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต].มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.
อรุณ จุลศักดิ์วัฒน์, & คณะ. (2566). การมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการจัดทำแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาท้องถิ่น. Journal of MCU Peace Studies, 11(6), 2469–2475.
องค์การบริหารส่วนตำบลย่อยต่าง ๆ. (2566). คู่มือการปฏิบัติงานการจัดทำ ทบทวน แก้ไข เพิ่มเติมและเปลี่ยนแปลงแผนพัฒนาท้องถิ่น. องค์การบริหารส่วนตำบล (อปท.).
Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216–224.
Grunig, J. E., & Hunt, T. (1984). Managing public relations. Holt, Rinehart & Winston
Servaes, J. (2008). Participatory communication. In The international encyclopedia of communication. Wiley-Blackwell.
Servaes, J. (Ed.). (2003). Communication for development and social change. SAGE/UNESCO.
Freire, P. (2000). Pedagogy of the oppressed (30th anniv. ed.). Bloomsbury.
Suebvises, P. (2018). Social capital, citizen participation in public administration, and public sector performance in Thailand. World Development, 109, 236–248.
UN-Habitat. (2006). Guidelines for participatory local development planning. United Nations Human Settlements Program.
UN-Habitat. (2001). Building bridges through participatory planning (Parts 1–2). UN-Habitat.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารการบริหารปกครอง มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
