โครงสร้างการจัดการเพื่อกระบวนการสร้างความร่วมมือในการพัฒนาให้เกิดมูลค่าเพิ่ม ในการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหารูปแบบและวิธีการที่เหมาะสมสำหรับการสร้างความร่วมมือของหลากหลายภาคส่วนในกระบวนการการมีส่วนร่วมในการพัฒนาให้เกิดมูลค่าเพิ่มด้านการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืน โดยคัดเลือกพื้นที่ศึกษาเพื่อให้เห็นผลเชิงเปรียบเทียบจำนวน 3 พื้นที่ตามระดับการเข้ามาของทุนนิยมและระดับการพัฒนาการท่องเที่ยวที่แตกต่างกัน ได้แก่ พื้นที่ท่องเที่ยวขนาดเล็กที่มีการจัดการโดยชุมชน (บ้านไร่กองขิง) พื้นที่ท่องเที่ยวที่กำลังเติบโตและเป็นจุดหมายปลายทางในระดับประเทศ (อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม) และพื้นที่ท่องเที่ยวที่มีความเจริญในระดับสูงและเป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติ (อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่) โดยงานวิจัยนี้ใช้กรอบความคิดแบบมีส่วนร่วมด้วยความชื่นชม (Appreciative Participatory Planning and Actions) มาเป็นแนวทางในการศึกษา

ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบการสร้างความส่วนมือแตกต่างกันตามบริบทของพื้นที่ กล่าวคือ การสร้างการมีส่วนร่วมในพื้นที่ที่มีความเจริญระดับสูงทำได้ค่อนข้างยาก ในขณะที่การจัดโครงสร้างการทำงานแบบแยกส่วนอย่างเป็นเอกเทศของแต่ละกลุ่มมักช่วยให้การทำงานเป็นไปอย่างคล่องตัว อย่างไรก็ตาม การพัฒนาในรูปแบบนี้จะเกิดขึ้นได้ถ้ามีตัวเชื่อม (Convener) ที่ดีที่จะมาช่วยประสานการทำงานของแต่ละกลุ่ม ในขณะที่โครงสร้างการทำงานแบบสร้างคุณค่าร่วมกัน (Creating Shared Values) ของคนเฉพาะกลุ่มที่มีเป้าหมายในการทำงานเดียวกันนั้นจะเหมาะกับพื้นที่ที่กำลังอยู่ในกระแสการท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์  ในทางตรงข้าม พื้นที่ชนบทที่ความเป็นเมืองยังเข้าไม่ถึง ควรเป็นการทำงานแบบเครือญาติที่มีผู้นำเป็นศูนย์กลางและมีบทบาทหลักในการสร้างความร่วมมือของคนในพื้นที่