การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายในและภายนอกของการท่องเที่ยวโดยชุมชนพื้นที่ภาคเหนือ ของไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพแวดล้อมภายใน (จุดแข็ง จุดอ่อน) และภายนอก (โอกาส อุปสรรค) ของการท่องเที่ยวโดยชุมชนพื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทย โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ประชากรและกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษา คือ กลุ่มผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวโดยชุมชนที่เข้าร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ สุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง (Purposive Sampling) เก็บข้อมูลด้วยการมีส่วนร่วมในการประชุมเชิงปฏิบัติการ และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ผลการวิจัย พบว่า สภาพแวดล้อมภายนอกที่เป็นโอกาส ได้แก่ นโยบายการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนของรัฐบาลที่ให้เป็นวาระแห่งชาติ การได้รับมาตรฐานรางวัลกินรี และกระแสความนิยมการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สภาพแวดล้อมภายนอกที่เป็นอุปสรรค ได้แก่ ฤดูกาล (ฤดูฝนลำบากมาก) พื้นที่ทำแหล่งท่องเที่ยวมีจำกัด ภาวะเศรษฐกิจชะลอตัว ผลกระทบจากการเกิดขึ้นของภัยธรรมชาติทั้งภายในประเทศและภายนอกประเทศ ความไม่มั่นคงทางการเมือง เป็นต้น สำหรับสภาพแวดล้อมภายในที่เป็นจุดแข็ง ได้แก่ สถานที่ท่องเที่ยวในชุมชนมีความโดดเด่น มีทรัพยากรทางธรรมชาติสวยงานและอุดมสมบูรณ์ วัฒนธรรม ประเพณีที่หลากหลาย ผลิตภัณฑ์ชุมชนมีความเป็นเอกลักษณ์ ผู้นำมีความเข้มแข็ง ความสามัคคีของคนในชุมชนและหน่วยงานเครือข่ายด้านการท่องเที่ยว สำหรับสภาพแวดล้อมภายในที่เป็นจุดอ่อน ได้แก่ ขาดงบประมาณ บุคลากรในชุมชนยังขาดความรู้ในการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน บุคลากรส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ ไม่มีการประชาสัมพันธ์และการตลาดเท่าที่ควร เส้นทางการคมนาคมในการเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนบางแหล่งยังเดินทางไม่สะดวก เป็นต้น ในการวิเคราะห์ปัจจัยเชิงกลยุทธ์ พบว่า คะแนนถ่วงน้ำหนักรวมของสภาพแวดล้อมภายใน Internal Factor Environment (แมททริกซ์ IFE) มีค่าเท่ากับ 2.35 คะแนนถ่วงน้ำหนักของสภาพแวดล้อมภายนอก External Factor Environment (แมททริกซ์ EFE) มีค่าเท่ากับ 2.20 จะเห็นได้ว่าบริเวณจุดตัดตกอยู่ในกลยุทธ์คงที่ ดังนั้น การท่องเที่ยวโดยชุมชน พื้นที่ภาคเหนือ ควรมุ่งเน้นกลยุทธ์การยับยั้งหรือการดำเนินการด้วยความระมัดระวัง (Pause or Proceed with Caution Strategy) 2. กลยุทธ์การไม่เปลี่ยนแปลง (No Change Strategy) และกลยุทธ์การทำกำไร (Profit Strategy)