สถานีแก้หนี้ครูเครือข่าย: รูปธรรมของแนวคิด “จับมือไว้แล้วไปด้วยกัน” ในการแก้ไขหนี้สินครูอย่างยั่งยืน
DOI:
https://doi.org/10.14456/psruhss.2025.16คำสำคัญ:
สถานีแก้หนี้ครูเครือข่าย , จับมือไว้แล้วไปด้วยกัน , หนี้สินครูบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการดำเนินงานของ “สถานีแก้หนี้ครูเครือข่าย” ในฐานะกลไกของแนวคิด “จับมือไว้แล้วไปด้วยกัน” ในการแก้ไขหนี้สินครูอย่างยั่งยืน โดยใช้กรอบแนวคิด Logic-based Systems Change วิเคราะห์ผ่าน 5 องค์ประกอบ ได้แก่ ปัจจัยนำเข้า (Input) กระบวนการดำเนินงาน (Process) ผลผลิต (Output) ผลลัพธ์ (Outcome) และผลกระทบ (Impact) บทความนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ทั้งจากการวิเคราะห์เอกสารราชการ สื่อมวลชน งานวิชาการ และประสบการณ์ภาคสนามจากสถานีในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ
ผลการศึกษาพบว่า สถานีแก้หนี้ครูเครือข่ายสามารถเป็นกลไกบูรณาการภาคส่วนต่าง ๆ ได้อย่างเป็นรูปธรรม ส่งผลให้ครูมีรายได้สุทธิเพียงพอ ลดหนี้ฟ้องร้อง และเปลี่ยนพฤติกรรมทางการเงินอย่างยั่งยืน ขณะเดียวกันยังเกิดการสร้างทุนทางสังคมและวัฒนธรรมความร่วมมือในระดับพื้นที่ บทเรียนสำคัญคือ ความสำเร็จขึ้นอยู่กับภาวะผู้นำท้องถิ่น การสร้างระบบติดตามผล และการฝังแนวคิด “เพื่อนช่วยเพื่อน” ในระบบราชการ ข้อเสนอเชิงนโยบายเสนอให้ยกระดับสถานีแก้หนี้ครูเครือข่ายเป็นกลไกถาวร พัฒนาเครือข่ายพี่เลี้ยง และจัดการเรียนรู้ด้านการเงินอย่างเป็นระบบ
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2566). นโยบายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ พล.ต.อ. เพิ่มพูน ชิดชอบ. สืบค้น 1 กุมภาพันธ์ 2567, จาก https://www.moe.go.th
กรุงเทพธุรกิจ. (2567). ศธ.จับมือกรมส่งเสริมสหกรณ์เร่งแก้หนี้ครูสีแดง-สีเหลือง ขยายสถานีแก้หนี้ครูทั่วประเทศ. สืบค้น 1 กุมภาพันธ์ 2567, จาก https://www.bangkokbiznews.com
เดลินิวส์. (2568). ศธ.หนุน สพป.กาญจนบุรี เขต 3 ช่วยข้าราชการครูบำนาญแก้หนี้เรื้อรัง ร่วมมือสหกรณ์ครูฟื้นศักดิ์ศรี. สืบค้น 21 พฤษภาคม 2568, จาก https://www.dailynews.co.th/news/4732884/
ไทยโพสต์. (2567). ครูกว่า 5,000 คนถูกฟ้องล้มละลาย วิกฤตหนี้ภาคราชการพุ่งสองเท่าในรอบปี. สืบค้น 15 ธันวาคม 2567, จาก https://www.thaipost.net
ไทยรัฐออนไลน์. (2567). ครูไทยแบกหนี้เฉลี่ยหลักล้าน ศธ.เร่งตั้งสถานีแก้หนี้เครือข่ายจับมือช่วยครูทั่วประเทศ. สืบค้น 3 เมษายน 2567, จาก https://www.thairath.co.th
ไทยรัฐออนไลน์. (2568). เพื่อนช่วยเพื่อน! 38 เขตพื้นที่การศึกษาต้นแบบ เดินหน้าถ่ายทอดความสำเร็จแก้หนี้ครู. สืบค้น 22 พฤษภาคม 2568, จาก https://www.thairath.co.th
ผู้จัดการออนไลน์. (2568). ศธ.ขับเคลื่อนสถานีแก้หนี้ครูทั่วประเทศ จับคู่เขตพื้นที่ต้นแบบกับเขตปลายทาง. สืบค้น 21 พฤษภาคม 2568, จาก https://mgronline.com
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2566). รายงานสถานการณ์หนี้สินครูประจำปี 2565. กรุงเทพฯ: สํานักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). รายงานสถานการณ์หนี้สินครูประจำปี 2566. กรุงเทพฯ: สํานักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2568). รายงานผลการดำเนินงานสถานีแก้หนี้ครู ณ วันที่ 1 เมษายน 2568. กรุงเทพฯ: สํานักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2568). รายงานสถานการณ์หนี้สินครูประจำปี 2567. กรุงเทพฯ: สํานักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา (สกสค.). (2567). รายงานข้อมูลหนี้สินครูจากโครงการ ช.พ.ค.–ช.พ.ส. และสวัสดิการอื่น ๆ. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2561). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561–2580). กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒน์.
Ansell, C., & Gash, A. (2008). Collaborative governance in theory and practice. Journal of Public Administration Research and Theory, 18(4), 543–571.
Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216–224.
Bangkokbiznews. (2024). Deputy Minister of Education discusses teacher debt issues, worries about the yellow group facing a crisis of hundreds of thousands. Retrieved February 1, 2024, from https://www.bangkokbiznews.com
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood Press.
Bryson, J. M., Crosby, B. C., & Bloomberg, L. (2014). Public value governance: Moving beyond traditional public administration and the New Public Management. Public Administration Review, 74(4), 445–456.
Claridge, T. (2020). Social capital and the role of trust in managing collective action: A review of empirical literature. Social Indicators Research, 148(1), 1–28.
Cornwall, A. (2021). Participation in development: Revisiting the toolbox. Third World Quarterly, 42(3), 409–424.
Emerson, K., Nabatchi, T., & Balogh, S. (2012). An integrative framework for collaborative governance. Journal of Public Administration Research and Theory, 22(1), 1–29.
Field, J. (2020). Social capital: Key ideas (3rd ed.). Routledge.
Head, B. W., & Alford, J. (2015). Wicked problems: Implications for public policy and management. Administration & Society, 47(6), 711–739.
Howaldt, J., Kaletka, C., & Schröder, A. (2021). A global perspective on social innovation: Theoretical insights and new approaches. Routledge.
Lusardi, A., & Mitchell, O. S. (2020). Financial literacy and the need for financial education: Evidence and implications. Journal of Economic Perspectives, 34(3), 107–130.
Meadows, D. H. (2008). Thinking in systems: A primer. Chelsea Green Publishing.
Murray, R., Caulier-Grice, J., & Mulgan, G. (2019). Social innovation: How societies find the power to change. Policy Press.
Nabatchi, T., & Leighninger, M. (2020). Public participation for 21st century democracy. Wiley.
OECD. (2020). Innovative citizen participation and new democratic institutions: Catching the deliberative wave. OECD Publishing.
OECD. (2021). Building a resilient public sector through strategic foresight and systems thinking. OECD Publishing.
Phills, J. A., Deiglmeier, K., & Miller, D. T. (2008). Rediscovering social innovation. Stanford Social Innovation Review, 6(4), 34–43.
Provan, K. G., & Kenis, P. (2008). Modes of network governance: Structure, management, and effectiveness. Journal of Public Administration Research and Theory, 18(2), 229–252.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Senge, P. M. (2020). The fifth discipline: The art and practice of the learning organization (Revised ed.). Currency.
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. https://sdgs.un.org/2030agenda
World Bank. (2023). Thailand: Strengthening public financial resilience through debt reform. Retrieved from https://www.worldbank.org
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความหรือข้อคิดเห็นใดใดที่ปรากฏในวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงครามเป็นวรรณกรรมของผู้เขียน ซึ่งบรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
