รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี 2. เพื่อสร้างรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี 3. เพื่อทดลองใช้และประเมินผลรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น วิธีดำเนินการวิจัยแบ่งเป็น 3 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี โดยการสร้างแบบจำลองผลการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี เป็นตัวแปรผลลัพธ์ มีปัจจัยเชิงสาเหตุ 4 ปัจจัย คือ ปัจจัยด้านความรู้เกี่ยวกับขยะมูลฝอย ปัจจัยด้านเจตคติต่อปัญหาขยะมูลฝอย ปัจจัยด้านการสื่อสารและปัจจัยด้านการมีส่วนร่วม กลุ่มตัวอย่างเป็นนักท่องเที่ยวในจังหวัดอุดรธานี จำนวน 400 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้รูปแบบการวิเคราะห์สมการโครงสร้างเชิงเส้นในการตรวจสอบแบบจำลองกับข้อมูลเชิงประจักษ์ โดยใช้การวิเคราะห์อิทธิพลเส้นทาง (Path Analysis) ผลการวิจัย พบว่า แบบจำลองความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ มีความกลมกลืนกับข้อมูลเชิงประจักษ์ โดยตัวแปรเชิงสาเหตุส่งผลโดยตรงต่อตัวแปรการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี จำนวน 4 ตัวแปร คือ ปัจจัยด้านการมีส่วนร่วม ( ß = .42 )ปัจจัยด้านความรู้เกี่ยวกับขยะมูลฝอย ( ß = .21 ) ปัจจัยด้านการสื่อสาร ( ß = .13 ) และ ปัจจัยด้านเจตคติต่อปัญหาขยะมูลฝอย ( ß = .11 ) ระยะที่ 2 การสร้างรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี โดยผู้วิจัยนำผลการวิจัยที่ได้จากการวิจัยระยะที่ 1 ไปสร้างรูปแบบ โดยการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการของ
ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจำนวน 20 คนมาร่วมกันวิพากษ์ และนำผลการเสนอแนะมาปรับปรุงและประเมินรูปแบบ ผลการวิจัย พบว่า การสร้างรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี ประกอบไปด้วยกิจกรรมในการพัฒนา จำนวน 9 กิจกรรม คือ 1) ด้านการมีส่วนร่วม 3 กิจกรรมประกอบด้วย 5 ส.อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทสีเขียว และศึกษาอบรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ 2) ด้านความรู้เกี่ยวกับขยะมูลฝอย 8 กิจกรรมประกอบด้วย ความรู้ในการจัดการขยะ การทำปุ๋ยหมัก ขยะแลกน้ำดื่ม การลดการใช้ถุงพลาสติกและกล่องโฟม การ
ทำน้ำสกัดชวี ภาพ การคัดแยกขยะด้วยหลัก 3Rs และการจัดตั้งสถานที่ทิ้งขยะแยกประเภทในอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท 3) ด้านการสื่อสาร 4 กิจกรรมประกอบด้วย การประชาสัมพันธ์เผยแพร่ นักท่องเที่ยวร้านค้าในอุทยาน ต้นแบบ ประกาศเกียรติคุณยกย่องชมเชย และการตั้งชมรมจิตอาสาในอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท 4) ด้านเจตคติต่อปัญหาขยะมูลฝอย 3 กิจกรรมประกอบด้วย อุทยานสดใสใส่ใจสิ่งแวดล้อม สำนึกรักอุทยาน และจิตอาสาเก็บขยะรักษาสิ่งแวดล้อม ระยะที่ 3 การทดลองใช้และประเมินผลรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี กับกลุ่มทดลอง คือ นักท่องเที่ยวในจังหวัดอุดรธานี ที่เข้ามาเที่ยวในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี จำนวน 20 คน เปรียบเทียบผลการทดลองก่อนและหลังการใช้รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี โดยวิธีวิเคราะห์ด้วย Wilcoxson Signed Rank test ผลการทดลองพบว่า รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น มีผลทำให้การจัดการขยะมูลฝอยในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี ดีขึ้นมากกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 คำสำคัญ : รูปแบบ, การจัดการขยะมูลฝอย