ธรรมยาตราลุ่มน้ำลำปะทาว : ธรรมะเพื่อธรรมชาติ

บทคัดย่อ

บทความนี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อทบทวนความหมายของคำว่า ธรรมยาตราความเป็นมาของธรรมยาตราในประเทศไทย และทบทวนการดำเนินงานของโครงการธรรมยาตราลุ่มน้ำลำปะทาว จังหวัดชัยภูมิ โดยการศึกษาพระไตรปิฎกหนังสือ ตำรา บทความ และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ มีข้อค้นพบ ความหมายของคำว่าธรรมยาตรา หมายถึง การท่องเที่ยวโดยทางธรรมเป็นการเดินทางด้วยการเดินเท้าในรูปขบวน เพื่อทำกิจกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับหลักธรรมคำสอนของพุทธศาสนาและเกี่ยวข้องกับสังคม มีบัญญัติไว้ในพระไตรปิฎก คือ การเจริญสติด้วยการเดิน หรือการเดินด้วยธรรม และมีหลักฐานปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรบนศิลาจารึก แผ่นที่ 8 ของพระเจ้าอโศกมหาราช ความเป็นมาของธรรมยาตราในประเทศไทย ได้รับแรงบันดาลใจจาก ธัมมาเยียตรา ของสมเด็จพระมหาโฆษนันทะในประเทศกัมพูชา ธรรมยาตราครั้งแรกในประเทศไทย คือธรรมยาตราเพื่อทะเลสาบสงขลา เมื่อปี พ.ศ. 2539 โดยพระนวกะกลุ่มเสขิยธรรมเพื่อช่วยแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมของทะเลสาบสงขลา ถือเป็นต้นแบบของ ธรรมยาตราในประเทศไทย โครงการธรรมยาตราต่าง ๆ ริเริ่มโดยพระภิกษุร่วมกับฆราวาส จุดมุ่งหมายสำคัญของการเดินธรรมยาตรา คือ พยายามที่จะเชื่อมการพัฒนาสังคมและหลักธรรมคำสอนเข้าด้วยกัน เป็นปฏิบัติการทางสังคม (social action) เพื่อแก้ไขปัญหาและเปลี่ยนแปลงสังคมให้ดีขึ้น การดำเนินงานของโครงการธรรมยาตราลุ่มน้ำลำปะทาว จังหวัดชัยภูมิ จัดขึ้นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2543 จากดำริของพระครูบรรพตสุวรรณกิจ ถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมตามลำน้ำปะทาวบนเทือกเขาภูแลนคาเสื่อมโทรม โดยพระไพศาล วิสาโล เจ้าอาวาสวัดป่าสุคะโต ตำบลท่ามะไฟหวาน อำเภอแก้งคร้อ จังหวัดชัยภูมิ เป็นผู้นำและขับเคลื่อนโครงการตลอดสองทศวรรษที่ผ่านมา มีวัตถุประสงค์เพื่อนำธรรมะมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน เพื่ออนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและธรรมชาติลุ่มน้ำลำปะทาวและรณรงค์ให้ผู้คนในชุมชนตระหนักถึงการอยู่ร่วมกันกับธรรมชาติและการมีหน้าที่ดูแลรักษาธรรมชาติที่เริ่มจากทัศนคติและจิตใจของตนเอง ซึ่งเป็นแนวทางในการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมควบคู่ไปกับการพัฒนาความคิดและจิตใจของผู้คนด้วยหลักพุทธธรรม ขบวนธรรมยาตราลุ่มน้ำลำปะทาว ประกอบด้วย พระสงฆ์ และฆราวาส กิจกรรมสำคัญ คือ การเดิน ที่เรียกว่า ธรรมยาตรา เป็นการเดินอย่างสงบ เดินอย่างมีสติ เป็นการสื่อสารธรรมะเพื่อธรรมชาติ เป็นการเดินด้วยธรรม เพื่อพลิกฟื้นผืนป่า พร้อมกับพัฒนาความคิดและจิตใจของตนเองไปด้วยในขณะเดียวกัน