การวิเคราะห์สมุนไพรที่ปรากฏในเอกสารใบลาน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยชิ้นนี้มุ่งเสนอผลวิเคราะห์สมุนไพรที่ปรากฏในเอกสารใบลานอีสาน จากข้อมูลเอกสารใบลานที่ปริวรรตถอดแปล จำนวน 12 ฉบับ/ผูก พบว่ามี 1) พืชวัตถุ จำนวน 3,928 รายการ คิดเป็นร้อยละ 77 ใช้มากที่สุด 10 ลำดับ ได้แก่ อ้อยดำ, ข้าวเจ้า, ขิง, ยานาง, จันแดง, พริก, กระเทียม, หมอน้อย, รากยานางและขมิ้น 2) สัตว์วัตถุ มีจำนวน 496 รายการ คิดเป็นร้อยละ 10 ได้แก่ ดีงูเหลือม, เขากวาง, กระดูกแร้ง, นองา, กระดูก, คราบแมงมุม, เขี้ยวเสือ, ไส้เดือน, เขากวางซี และเขาเยือง 3) ธาตุวัตถุ มีจำนวน 107 รายการ คิดเป็นร้อยละ 2 ได้แก่ เกลือ, ขี้เถ้ากลางคี, ซืน (ดีบุก), นมผา, มาด (กำมะถัน), ขี้นกสักคะไดลิงค์, ขี้เหมี้ยงเหล็ก, คำ(ทองคำ), เงิน และสารส้ม 4) น้ำกระสายยา มีจำนวน 453 รายการ คิดเป็นร้อยละ 9 ได้แก่ น้ำสุรา, น้ำพังคา, น้ำมะนาว, น้ำผึ้ง, น้ำมันงา, น้ำส่างน้อย, น้ำนม, น้ำข้าวจ้าว, น้ำใส้เดือน และน้ำท่า 5) เห็ดรา มีจำนวน 18 รายการ คิดเป็นร้อยละ 0 ได้แก่ ตะไคร่แอ่งน้ำใหญ่, เห็ดขี้ควาย, เห็ดพิมาน, ไคตงซาน (ไคลตงชาน?), เห็ดขาม, เห็ดขี้ม้า, เห็ดจ้อง (ร่ม), เห็ดชะวาก (ซะงาก), เห็ดดาง (เห็ดกระด้าง?) และเห็ดดางแห และ 6) อื่น ๆ ที่ไม่สามารถจำแนกได้ มีจำนวน 94 รายการ คิดเป็นร้อยละ 2 ได้แก่ ตอกกิ้วซ้าย, ขี้แห้ง, ตอกกิ้วขวา, ผมหยุ่ง, ขวยขี้, คำหมากแห้ง, เฟื้องไหสมคาม, ลูกขันได, เล็บตีน และหมากสบไถ คำสำคัญ: ตำรายาอีสาน, สมุนไพร, เภสัชวัตถุ, ใบลาน, ภูมิปัญญาท้องถิ่น