การออกแบบตราสินค้าและบรรจุภัณฑ์ผลิตภัณฑ์สมุนไพรกลุ่มวิสาหกิจชุมชนอ้อยช้าง ตำบลท่าตูม อำเภอเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม เพื่อเสริมสร้างภาพลักษณ์สินค้าชุมชน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาบริบทอัตลักษณ์และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์สมุนไพรของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนอ้อยช้าง 2. เพื่อออกแบบและพัฒนาตราสินค้าและบรรจุภัณฑ์ที่สะท้อนอัตลักษณ์ชุมชนอย่างเป็นระบบ และ 3. เพื่อประเมินผลการออกแบบต่อการรับรู้ภาพลักษณ์สินค้าชุมชนของผู้บริโภค เป็นการวิจัยแบบผสมผสานระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ มีเครื่องมือการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์และแบบประเมินผล โดยมีกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 30 คน ที่มาจากการเลือกแบบเจาะจง และกลุ่มเป้าหมาย จำนวน 15 คน ที่มาจากการเลือกแบบเจาะจง แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากเอกสารแบบสัมภาษณ์ มาวิเคราะห์แบบเชิงเนื้อหา และข้อมูลที่รวบรวมได้จากแบบประเมินผลมาวิเคราะห์โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ประกอบด้วย ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า 1) บริบทอัตลักษณ์และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์สมุนไพรของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนอ้อยช้าง คือ ด้านภูมิศาสตร์ วิถีชีวิต ภูมิปัญญาท้องถิ่น และลักษณะผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่เน้นความเป็นธรรมชาติและการดูแลสุขภาพ พบว่า “ช้าง” เป็นสัญลักษณ์ที่มีความสัมพันธ์โดยตรงกับชื่อชุมชนและสะท้อนถึงความแข็งแรง ความอบอุ่น และความเป็นมิตร ขณะที่ “สมุนไพร” สื่อถึงภูมิปัญญาด้านการแพทย์พื้นบ้านและทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ การนำสององค์ประกอบนี้มาผสานกันจึงเป็นแก่นอัตลักษณ์หลักของการออกแบบตราสินค้า 2) การออกแบบและพัฒนาตราสินค้าและบรรจุภัณฑ์ที่สะท้อนอัตลักษณ์ชุมชนอย่างเป็นระบบ โดยมีแนวคิดหลักของการออกแบบตราสินค้าและบรรจุภัณฑ์อยู่ภายใต้สโลแกน พลังจากธรรมชาติ เพื่อสุขภาพที่ดี จากสมุนไพรไทย สู่สุขภาพอย่างยั่งยืน ซึ่งสะท้อนคุณค่าหลัก 3 ประการ ได้แก่ 2.1) ความเป็นธรรมชาติและความปลอดภัย 2.2) ความเชื่อมโยงกับชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่น 2.3) ความเรียบง่าย เข้าถึงง่าย และเป็นมิตรกับผู้บริโภค และ 3) ประเมินผลการออกแบบต่อการรับรู้ภาพลักษณ์สินค้าชุมชนของผู้บริโภค พบว่า ค่าเฉลี่ยรวมของการประเมินอยู่ที่ (x̄ = 4.12, S.D. = 0.35) เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่า ด้านอัตลักษณ์ชุมชน (x̄ = 4.40, S.D. = 0.36) และด้านความเหมาะสมทางการตลาด (x̄ = 4.38, S.D. = 0.29) ได้รับการประเมินอยู่ในระดับเหมาะสมมากเช่นเดียวกัน สะท้อนให้เห็นว่าการออกแบบสามารถถ่ายทอดตัวตนของชุมชนและมีศักยภาพในการแข่งขันทางการตลาดได้อย่างเหมาะสมตามมาตรฐานวิชาชีพ