การพัฒนารูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการเชิงบริบทของผู้บริหารสถานศึกษา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 2

นพพร เดชชิต

ผู้แต่ง

นพพร เดชชิต ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 2

คำสำคัญ:

ภาวะผู้นำทางวิชาการ, การพัฒนารูปแบบ, นวัตกรรมการบริหารงานวิชาการ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาองค์ประกอบ ความต้องการจำเป็น และแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการเชิงบริบทของผู้บริหารสถานศึกษา 2. เพื่อสร้างและตรวจสอบคุณภาพรูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการเชิงบริบทของผู้บริหารสถานศึกษา 3. เพื่อทดลองใช้รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการเชิงบริบทของผู้บริหารสถานศึกษา และ 4. เพื่อประเมินรูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการเชิงบริบทของผู้บริหารสถานศึกษา เป็นการวิจัยเชิงผสมผสานระหว่างเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ มีเครื่องมือในการวิจัย ประกอบด้วย แบบประเมินองค์ประกอบและตัวชี้วัด แบบสอบถามสภาพปัจจุบัน และสภาพที่พึงประสงค์ แบบสัมภาษณ์ แบบประเมินคุณภาพร่างรูปแบบ รูปแบบการพัฒนา แบบประเมินตามรูปแบบ และแบบประเมินรูปแบบ โดยมีกลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้เชี่ยวชาญประเมินองค์ประกอบ 15 คน ผู้เชี่ยวชาญสัมภาษณ์แนวทาง 5 คน ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบรูปแบบ 10 คน และผู้บริหารสถานศึกษา 150 คน ที่มาจากการเลือกแบบเจาะจง แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากเครื่องมือการวิจัยมาวิเคราะห์โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ดัชนีความต้องการจำเป็น (PNI) คะแนนพัฒนาการสัมพัทธ์ ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพมาวิเคราะห์แบบเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ภาวะผู้นำทางวิชาการเชิงบริบทของผู้บริหารสถานศึกษามี 5 องค์ประกอบ 30 ตัวชี้วัด มีความเหมาะสมอยู่ในระดับมากที่สุด (x̅= 4.78, S.D. = 0.41) สภาพปัจจุบันอยู่ในระดับปานกลาง (x̅= 3.13, S.D. = 0.54) สภาพที่พึงประสงค์อยู่ในระดับมากที่สุด (x̅= 4.62, S.D. = 0.33) ดัชนีความต้องการจำเป็นเท่ากับ 0.48 2) รูปแบบการพัฒนามี 6 องค์ประกอบ ขั้นตอนการพัฒนา 5 ขั้น และสาระการพัฒนา 7 ประเด็น โดยคุณภาพร่างรูปแบบอยู่ในระดับมาก (x̅= 4.49, S.D. = 0.50) 3) ผลการทดลองใช้รูปแบบพบว่าผู้บริหารมีภาวะผู้นำทางวิชาการเชิงบริบทอยู่ในระดับมาก (x̅= 4.36, S.D. = 0.53) ความสามารถในการพัฒนานวัตกรรมอยู่ในระดับมาก (x̅= 4.35, S.D. = 0.53) และคุณภาพนวัตกรรมอยู่ในระดับมาก (x̅= 4.20, S.D. = 0.55) คุณภาพการบริหารงานวิชาการเชิงบริบทพบว่ามีคะแนนเท่ากับ 65.34 อยู่ในระดับสูง และ 4) ผลการประเมินรูปแบบอยู่ในระดับมาก (x̅= 4.48, S.D. = 0.52)

ประวัติผู้แต่ง

นพพร เดชชิต, ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 2

ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 2

เอกสารอ้างอิง

กาญจนา แสงสารพันธ์. (2562). การพัฒนาตัวบ่งชี้สมรรถนะภาวะผู้นำทางวิชาการของผู้บริหารโรงเรียนมัธยมศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต). สาขาการบริหารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัย บูรพา: ชลบุรี.

กุสุมาลย์ ศิริไม้ จำเนียร พลหาญ และกฤษกนก ดวงชาทม. (2563). รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการของครูโดยใช้โรงเรียนเป็นฐานสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารสถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 7(1), 207-224.

ชุณวัฒน์ ปุงบางกระดี่. (2564). การพัฒนานวัตกรรมการบริหารวิชาการโรงเรียนประถมศึกษาตามแนวคิดการประเมินแบบร่วมมือและเป้าหมายของสะเต็มศึกษา. (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต). สาขาการบริหารการศึกษา คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย: กรุงเทพมหานคร.

รัตนะ บัวสนธ์. (2565). การวิจัยและพัฒนานวัตกรรมการศึกษา. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

รุ่งชัชดาพร เวหะชาติ และคณะ. (2567). การพัฒนานวัตกรรมการบริหารความเป็นอิสระเพื่อสร้างนวัตกรรุ่นเยาว์ของสถานศึกษาพึ่งตนเอง. วารสารศิลปะการจัดการ, 8(3), 586-607.

วนิดา เชื้อคมตา. (2566). ภาวะผู้นำทางวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาที่ส่งผลต่อชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพของโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 1. (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). สาขาการบริหารการศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร: สกลนคร.

วาสนา บุญมาก. (2562). การพัฒนารูปแบบการนิเทศแบบบูรณาการเพื่อส่งเสริมสมรรถนะการจัดการเรียนรู้เชิงรุกของครู ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต). สาขาหลักสูตรและการสอน มหาวิทยาลัยนเรศวร: พิษณุโลก.

วิทยา จันทร์ศิลา. (2561). การบริหารสถานศึกษาบนพื้นที่สูงในถิ่นทุรกันดาร. พิษณุโลก: รัตนสุวรรณการพิมพ์.

วิเชียร ทองคลี่. (2560). รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาในศตวรรษที่ 21 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา. (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต). สาขาการบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา: นครราชสีมา.

ศศิศ ศิริพรหมมา. (2560). การพัฒนารูปแบบภาวะผู้นำทางวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 1. (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต). สาขาการบริหารการศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา: กรุงเทพมหานคร.

ศิริพงษ์ กลั่นไพฑูรย์. (2564). รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการในยุคดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต). สาขาการบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยนเรศวร: พิษณุโลก.

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 2. (2566). แผนปฏิบัติการ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. แม่ฮ่องสอน: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 2.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2562). แนวทางการนิเทศเพื่อพัฒนาและส่งเสริมการจัดการเรียนรู้เชิงรุกตามนโยบายลดเวลาเรียน เพิ่มเวลารู้. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2565). รายงานประจำปี 2564. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2559). รูปแบบการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่: บทเรียนทางเลือกและเงื่อนไขความสำเร็จ. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2564ก). แนวทางสนับสนุนการจัดการศึกษาในพื้นที่ทุรกันดารห่างไกล. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2564ข). รายงานการศึกษาไทย พ.ศ. 2562-2564. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2565). รายงานผลการวิจัยการพัฒนาสถานศึกษาให้บรรลุผลลัพธ์ที่พึงประสงค์ตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานและการอาชีวศึกษาในเขตพื้นที่จังหวัดตากและจังหวัดนครศรีธรรมราช. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2566). รายงานผลการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมการบริหารจัดการสถานศึกษาที่ส่งผลต่อการนำมาตรฐานการศึกษาของชาติสู่การปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.

สุกัญญา แช่มช้อย. (2565). การบริหารสถานศึกษาเพื่อการสร้างนวัตกรรุ่นเยาว์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สุธินี ฤกษ์ขำ. (2560). การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ หลักการและการประยุกต์. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

องค์การยูนิเซฟ ประเทศไทย และสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2564). การนำโรงเรียนไปสู่เด็กทุกคน การจัดการศึกษาสำหรับเด็กด้อยโอกาสในโรงเรียนเขตพื้นที่การศึกษา จังหวัดแม่ฮ่องสอน. กรุงเทพฯ: องค์การยูนิเซฟ ประเทศไทย.

Brauckmann-Sajkiewicz, S., & Pashiardis, P. (2022). Context-responsive leadership. In M. A. Peters (Ed.), Encyclopedia of teacher education (pp. 1-5). Singapore: Springer.

Fullan, M. et al. (2020). Education reimagined: The future of learning. New York: Microsoft Education.

Fullan, M. and Quinn, J. (2016). Coherence: The right drivers in action for schools, districts and systems. Thousand Oaks: Corwin.

Glickman, C. D., Gordon, S. P., & Ross-Gordon, J. M. (2018). Supervision and instructional leadership: A developmental approach. (8th ed.). Boston: Pearson Education.

Hallinger, P. (2018). Bringing context out of the shadows of leadership. Educational management administration & leadership, 46(1), 5-24.

Hallinger, P., & Heck, R. H. (2010). Leadership for learning: Does collaborative leadership make a difference in school improvement. Educational Management Administration & Leadership, 38(6), 654-678.

Hargreaves, A., & O’Connor, M. T. (2018). Collaborative professionalism: When teaching together means learning for all. Thousand Oaks, CA: Corwin.

Knight, J. (2018). The impact cycle: What instructional coaches should do to foster powerful improvements in teaching. Thousand Oaks: Corwin.

Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2020). Seven strong claims about successful school leadership revisited. School Leadership & Management, 40(1), 5-22.

McKenney, S. E., & Reeves, T. C. (2018). Conducting educational design research. (2nd ed.). New York, NY: Routledge.

Moreno-Medina, I. (2024). Educational leadership in schools located in challenging contexts: Leaders make a difference. International Journal of Educational Leadership and Management, 12(2), 117-134.

OECD. (2018). Equity in education: Breaking down barriers to social mobility. Paris: OECD Publishing.

OECD. (2019). Trends shaping education 2019. Paris: OECD Publishing.

Robinson, V. M. J. (2011). Student-centered leadership. San Francisco: Jossey-Bass.

The Joint Committee on Standards for Educational Evaluation. (2010). The personnel evaluation standards: How to assess systems for evaluating educators. (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Corwin Press.

Tintoré, M., & Gairín, J. (2022). Tres décadas de investigación sobre liderazgo educativo en España: Un mapeo sistemático. REICE. Revista Iberoamericana sobre Calidad, Eficacia y Cambio en Educación, 20(3), 5-24.

UNESCO. (2023). Global education monitoring report 2023: Technology in education. Paris: UNESCO.

World Bank. (2024). Thailand’s small school challenge and options for quality education. Retrieved 2 May 2024, from https:// blogs.worldbank.org/en/eastasiapacific/thailand-s-small-school-challenge-and-options-quality-education.