สภาพปัญหา ความต้องการและการมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อน นิเวศการเรียนรู้เมืองกาฬสินธุ์ผ่านกลไกทุนศิลปวัฒนธรรมแบบร่วมมือ

โสภณ มูลหา; พรพิทักษ์ เห็มบาสัตย์; พิพิธธนวดี สมคะเณย์; อ๊อต  โนกระยอม; ปรีชา  ทับสมบัติ; วนุชชิดา   สุภัควนิช; กมลพัฒน์  ไชยสงคราม

doi:10.14456/gjl.2026.28

ผู้แต่ง

โสภณ มูลหา คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
พรพิทักษ์ เห็มบาสัตย์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
พิพิธธนวดี สมคะเณย์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
อ๊อต โนกระยอม คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
ปรีชา ทับสมบัติ คณะศึกษาศาสตร์และนวัตกรรมการศึกษา มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
วนุชชิดา สุภัควนิช คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
กมลพัฒน์ ไชยสงคราม คณะศึกษาศาสตร์และนวัตกรรมการศึกษา มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์

DOI:

https://doi.org/10.14456/gjl.2026.28

คำสำคัญ:

นิเวศการเรียนรู้เมือง, การมีส่วนร่วมในดำเนินงานการพัฒนานิเวศการเรียนรู้เมือง, กลไกการขับเคลื่อน, ทุนศิลปวัฒนธรรม, แบบร่วมมือ

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง สภาพปัญหา ความต้องการ และการมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนนิเวศการเรียนรู้เมืองกาฬสินธุ์ผ่านกลไกทุนศิลปวัฒนธรรมแบบร่วมมือ มีวัตถุประสงค์ของการวิจัยอยู่ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัญหานิเวศการเรียนรู้เมืองกาฬสินธุ์ 2) เพื่อศึกษาความต้องการพัฒนานิเวศการเรียนรู้เมืองกาฬสินธุ์ และ 3) เพื่อศึกษาการมีส่วนร่วมในดำเนินงานการพัฒนาให้เป็นพื้นที่ต้นแบบ (Sandbox) ของการพัฒนานิเวศเมืองด้วยการขับเคลื่อนกลไกทุนศิลปวัฒนธรรมแบบร่วมมือ การวิจัยครั้งนี้ได้ออกแบบวิธีการวิจัยโดยใช้เทคนิคการเก็บข้อมูลเชิงปริมาณ โดยใช้แบบสอบถาม ซึ่งดำเนินการเก็บข้อมูลกลุ่มตัวอย่างจำนวน 500 คน ในพื้นที่เขตเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ ทั้งสิ้น 41 ชุมชน ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพปัญหานิเวศการเรียนรู้เมืองกาฬสินธุ์ โดยรวมและรายด้าน อยู่ในระดับน้อย ( $\bar{X}$ =2.18 SD=1.29) เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อ พบว่า ด้านที่ค่าเฉลี่ยสูงที่สุด คือ ด้านกายภาพและโครงสร้างพื้นฐาน (Physical and Infrastructure) อยู่ในระดับน้อย ( $\bar{X}$ =2.33 SD=1.27) และด้านที่มีค่าเฉลี่ยต่ำสุด คือ ด้านเศรษฐกิจ (Economic) อยู่ในระดับน้อย ( $\bar{X}$ =1.90 SD=1.30) 2) ความต้องการพัฒนานิเวศการเรียนรู้เมืองกาฬสินธุ์ โดยรวมและรายด้าน อยู่ในระดับมาก ( $\bar{X}$ =3.87 SD=1.29) เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า ด้านที่ค่าเฉลี่ยสูงที่สุด คือ ด้านสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน (Environmental and Sustainability) อยู่ในระดับมาก ( $\bar{X}$ =4.06 SD=1.31) และด้านที่มีค่าเฉลี่ยต่ำสุด คือ ด้านกายภาพและโครงสร้างพื้นฐาน (Physical and Infrastructure) อยู่ในระดับมาก ( $\bar{X}$ =3.68 SD=1.26) 3) การมีส่วนร่วมในดำเนินงานการพัฒนาให้เป็นพื้นที่ต้นแบบ (Sandbox) ของการพัฒนานิเวศเมืองด้วยการขับเคลื่อนกลไกทุนศิลปะวัฒนธรรมแบบมีส่วนร่วม โดยรวมและรายด้าน อยู่ในระดับมาก ( $\bar{X}$ =3.91 SD=1.27) เมื่อพิจารณาเป็น รายด้าน พบว่า ด้านที่ค่าเฉลี่ยสูงที่สุด คือ ด้านการสื่อสารและการสร้างเครือข่าย (Communication and Networking) อยู่ในระดับมาก ( $\bar{X}$ =4.18 SD=1.24) และด้านที่มีค่าเฉลี่ยต่ำสุด คือ ด้านการติดตามและประเมินผล (Monitoring and Evaluation อยู่ในระดับมาก ( $\bar{X}$ =3.68 SD=1.25) และ 4) แนวทางการดำเนินงานการพัฒนาให้เป็นพื้นที่ต้นแบบ (Sandbox) ของการพัฒนานิเวศเมืองด้วยการขับเคลื่อนกลไกทุนศิลปวัฒนธรรมแบบร่วมมือ พบว่า 1) การพัฒนาพื้นที่ต้นแบบ (Sandbox) ของการพัฒนานิเวศเมือง 2) รูปแบบเครือข่ายภาครัฐเอกชนและประชาชนในการขับเคลื่อนพื้นที่ต้นแบบ (Sandbox) ของการพัฒนานิเวศเมือง 3) การสร้างการมีส่วนร่วมในฐานะพลเมือง (Citizen engagement) และ 4) การบริหารจัดการเครือข่ายแบบร่วมมือในการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบ (Sandbox) ของการพัฒนานิเวศเมืองให้เกิดความความต่อเนื่องและยั่งยืน

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

กตัญญู แก้วหานาม (2565). การพัฒนาต้นแบบเมืองแห่งการเรียนรู้ (Learning City) ผ่านระบบกลไกความร่วมมือเชิงพื้นที่เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่น: กรณีศึกษาเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์. หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.).

ชินวุธ พิพัฒน์ภานุกูล (2565). การสร้างกลไกและเครือข่ายการยกระดับระบบนิเวศเมืองแห่งการเรียนรู้ (Learning City) เพื่อพัฒนาเมืองต้นแบบแห่งการเรียนรู้ด้วยนวัตกรรมดิจิทัล อำเภอขลุง จังหวัดจันทบุรี. หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.).

นนท์ น้าประทานสุข. (2561). บทบาท หน้าที่และกลไกขององค์การภาครัฐและภาคประชาสังคมต่อการต่อต้านและปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชัน. กรุงเทพฯ: สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน.

ปัญญา เลิศไกร, ลัญจกร นิลกาญจน์. (2559, กรกฎาคม–ธันวาคม). การเก็บข้อมูลวิจัยชุมชนภาคสนาม.วารสารนาคบุตรปริทรรศน์มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช. 8(2).

พรชัย จันทร์ถาวร, ปุ่น เที่ยงบูรณธรรม, ฉวีวรรณ เด่นไพบูลย์, ศุภวัฒนากร วงศ์ธนวสุ, และ สมคิด แก้วทิพย์. (2567). City to City of Learning in Thailand: From Research Synthesis by Large Language Models. Academic Journal of Architecture, 79, 19–38

พิมพ์ลิขิต แก้วหานาม, และ กตัญญู แก้วหานาม. (2565). ความร่วมมือและการมีส่วนร่วมในฐานะพลเมือง: การสำรวจตัวแสดงทางนโยบายที่หลากหลายในการขับเคลื่อนเมืองแห่งการเรียนรู้. วารสารการบริหารท้องถิ่น, 15(1), 59–78.

ยิ่งยง ปุณโณปถัมภ์ (2565) บทบาทของสถาปนิกชุมชนกับกระบวนการมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูชุมชนเก่า: กรณีศึกษาโครงการบ้านมั่นคง ชุมชนบ้านบาตร. สิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างวินิจฉัย, 12(1), 64–77.

วรี เรืองสุข, สมศักดิ์ ทองแก้ว, & อารียา บุญทวี. (2567). ทุนวัฒนธรรม: อัตลักษณ์ความเชื่อและภูมิปัญญาท้องถิ่น อำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารสมาคมนักวิจัย, 29(4), 293–307.

วิเชียร มหาวัน, และ ศิรภัสสรศ์ วงศ์ทองดี. (2568). การวิเคราะห์แนวคิดเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโกกับการเรียนรู้ตลอดชีวิต: กรอบการส่งเสริมคุณภาพชีวิตประชาชน. วารสารสมาคมรัฐประศาสนศาสตร์แห่งประเทศไทย, 7(3), 172–180.

สุนัย เศรษฐบุญสร้าง. (2551). การเรียนรู้ร่วมกันแบบมีเข็มมุ่งสู่วิถีเศรษฐกิจพอเพียง. พิมพ์ครั้งที่ 1.กรุงเทพมหานคร: ธนาคารออมสิน.

สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ. (2565). การต่อยอดการเพิ่มมูลค่าทุนทางวัฒนธรรมสินค้าข้าวสายน้ำแร่แจ้ซ้อนหนึ่งเดียวในประเทศ เพื่อการส่งเสริมนวัตกรรมชุมชนด้านการท่องเที่ยวและตลาดดิจิทัล. https://doi.org/10.12755/NRCT.res.2022.23

อภินันท์ ธรรมเสนา (2565). ยะลาเมืองแห่งการเรียนรู้: กระบวนการสร้างสรรค์เมืองแบบมีส่วนร่วมบนความหลากหลายทางชีวภาพและวัฒนธรรม. หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.).

อัมพิกา ชุมมัธยา. (2565). การศึกษาท้องถิ่น: หลากมิติการเรียนรู้เมืองเชียงใหม่. ภายใต้ชุดโครงการวิจัย โครงข่ายท้องถิ่นกับการเรียนรู้เมืองเชียงใหม่ สนับสนุนโดยหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.).

Bloom, B. S., Hastings, J. T., & Madaus, G. F. (1971). Handbook on Formative and Summative Evaluation of Student Learning. McGraw-Hill.

Best, J. W. (1977). Research in Education (3rd ed.). Prentice Hall.

Chuengsamran, K., Keawkongthong, S., & Punjasutaros, C. (2025). The Guideline of Creating Learning City for Elderly in Line with UNESCO. Journal of Dhamma for Life, 31(1), 116–146. https://doi.org/10.14456/jdl.2025.60

Chuengsamran, K., Keawkongthong, S., Punjasutaros, C., & Dulyakorn, C. (2024). The Study of Public Relations Media Accessibility for People in Different Generations. Journal of Dhamma for Life, 30(2), 1–26.

Daorueang, N., Som-in, W., Kataseela, W., Nathuntong, N., Chokchairatchada, K., Subwattana, T., Harnsripoom, L., & Daorueang, C. (2026). Cultural Capital and the Commodification Process in Annual Tourism Festivals: A Case Study of the Thung Kula Ronghai Region, 2010s–Present. Academic Journal of Humanities and Social Sciences Burapha University, 34(2), 48–62.

Inpin, W., & Dania, M. (2022). Looking Through Social Capital Lens: Community Evaluation of the Local Government's Resource Capability in Managing Earthquake Emergency in Chiang Rai, Thailand. Political Science and Public Administration Journal, 13(2).

Irvine, K. N., Suwanarit, A., Likitswat, F., Srilertchaipanij, H., Ingegno, M., Kaewlai, P., Boonkam, P., Tontisirin, N., Sahavacharin, A., Wongwatcharapaiboon, J., & Janpathompong, S. (2022). Smart City Thailand: Visioning and Design to Enhance Sustainability, Resiliency, and Community Wellbeing. Urban Science, 6(1), 7. https://doi.org/10.3390/urbansci6010007

Kodsuwan, N., Anantanatorn, A., & Puripanik, T. (2022). Sustainable Eco-Industrial City Development: A Case Study of Laem Chabang City Municipality Chonburi Province. Journal of Politics, Administration and Law, 14(2), 57–75.

Khatasombun, H. (2022). Social capital and model community development to create a sustainable community-based economy of Huay Kaew Sub-district, Bueng Na Rang District, Phichit Province. Journal of MCU Nakhondhat, 9(10), 32–48.

Kittisaknawin, C., Techaniyom, K., & Thama-apipon, S. (2025). Development of a Social and Cultural Capital-Based Sustainable Community Revitalization Model: Case Study of the Amphawa Floating Market, Amphawa District, Samut Songkhram. Journal of Social Development and Management Strategy, 27(2), 100–128.

Leetrakun, P. (2017). The Process of Applying a Sufficiency Economy to Natural Resources and Environmental Management for the Sufficiency Economy Village of Ban Dok Bua, Phayao. Journal of Management Science Chiangrai Rajabhat University, 12(1), 169-190.

Ngamwongnoi, A. (2026). Activating Cultural Capital through Public Space: Learning City Approaches to Socio-economic Development in Chachoengsao Old Town, Thailand. Journal of Contemporary Urban Affairs, 10(1), 32–57. https://doi.org/10.25034/ijcua.2026.v10n1-2

Maolanont, T., & Pochanart, P. (2023). Evolution of Thailand's Eco-Industrial Towns Development: Challenging and Obstacles. International Journal of Sustainable Development and Planning, 18(3), 865–875. https://doi.org/10.18280/ijsdp.180322

Mahaarcha, D., & Sirisunhirun, S. (2023). Social capital and farmers' participation in multi-level irrigation governance in Thailand. Heliyon, 9(8), e18793. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e18793

Pattarathorn, T., & Soisuwan, K. (2022). Creative Tourism Model Based on Cultural Capital: Tai Dam Case Study Ban Na Pa Nard, Loei Province. Dhammathas Academic Journal, 22(3), 141–158.

Promphakping, B., Dasri, R., Phatchaney, K., Promphakping, N., Somaboot, P., & Laotrakul, S. (2025). Urban residents' perspectives on eco-city: A second-order confirmatory factor analysis of Khon Kaen, Northeast Thailand. Frontiers in Sustainable Cities, 7, 1540136. https://doi.org/10.3389/frsc.2025.1540136

Sangsi,S. (2005). The Development of Community for the Society.Bangkok : The Development of Learning and Wisdom, and Tourism. The Standard of Education and Learning ONEC.

Serisakul, N., & Ovatvoravarunyou, T. (2022). An Analysis of Social Networks for Driving Bangkok's Learning City Concept: A Case Study of Kadeejeen-Khlongsan Neighborhood. King Prajadhipok's Institute Journal, 20(2), 45–67

Serisakul, N., & Ovatvoravarunyou, T. (2022). An Analysis of Social Networks for Driving Bangkok's Learning City Concept: A Case Study of Kadeejeen–Khlongsan Neighborhood. King Prajadhipok's Institute Journal, 20(3), 127–156.

Sonpuing, S. (2022). Development of appropriate indicators of eco industrial town in the Thai context (Doctoral dissertation, National Institute of Development Administration). https://doi.org/10.14457/NIDA.the.2022.126

Soithong, P., & Suksawas, W. (2025). Harnessing Social Capital for Inclusive Growth: Lessons from Wang Itok, Phitsanulok. Journal of Community Development Research (Humanities and Social Sciences), 18(1), 18–32. https://doi.org/10.69650/jcdrhs.2025.832.

Srisontisuk, S., & Norkaew, Y. (2025). Cultural Capital and Local Development: Approaches to Managing Community Economic Systems in the New Normal Era. Journal of Local Management and Development, 5(1).

Taro Yamane. (1973). Statistics: An Introductory Analysis (3rd ed.). Harper & Row.

Thummaphan, P., Chotitham, S., & Sripha, K. (2022). Learning City: An Operational Framework for Promoting Lifelong Learning. Journal of Learning Sciences and Education, 1(1), 59–84.

Wattanachai, K. (2006). The Education for Sustainable Development of Life. Bangkok: College of Local Administration Institute