บทบาท ปัญหาอุปสรรค และแนวทางการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในการใช้นวัตกรรมท้องถิ่น: กรณีศึกษาการจัดเก็บค่าน้ำประปาออนไลน์ ของเทศบาลตำบลพรุพี จังหวัดสุราษฎร์ธานี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ประกอบด้วย (1) เพื่อศึกษาบทบาทของเทศบาลตำบลพรุพีในการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนต่อการใช้นวัตกรรมการจัดเก็บค่าน้ำประปาผ่านระบบออนไลน์ (2) เพื่อวิเคราะห์ปัญหาและอุปสรรคเชิงโครงสร้างที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชน และ (3) เพื่อเสนอแนวทางการส่งเสริมการมีส่วนร่วมที่สอดคล้องกับบริบทชุมชนชนบทที่มีโครงสร้างประชากรสูงอายุสูง โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพรูปแบบกรณีศึกษา เก็บรวบรวมข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตการณ์ จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 28 คน ครอบคลุม 5 กลุ่ม ตลอดระยะเวลา 21 เดือน ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2567 ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2569 ผลการวิจัยพบว่า ด้านบทบาท เทศบาลตำบลพรุพีดำเนินบทบาทเชิงรุกในฐานะผู้กำกับทิศทางนวัตกรรมผ่านการพัฒนาระบบสื่อสารดิจิทัลและมาตรการสะกิดเตือนด้วยรหัสสี 4 ระดับ ส่งผลให้สัดส่วนผู้ใช้ระบบออนไลน์เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 1.98 ในเดือนกรกฎาคม 2567 เป็นร้อยละ 8.95 ณ สิ้นสุดการเก็บข้อมูลในเดือนมีนาคม 2569 โดยมีอัตราสูงสุดร้อยละ 9.19 ในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 อย่างไรก็ตาม ระดับการมีส่วนร่วมยังคงอยู่ในขั้นการมีส่วนร่วมเชิงสัญลักษณ์ตามบันไดการมีส่วนร่วมของ Arnstein ยังไม่บรรลุระดับความเป็นหุ้นส่วนที่แท้จริง ด้านปัญหาและอุปสรรค พบว่าโครงสร้างประชากรที่มีผู้สูงอายุถึงร้อยละ 69.7 ก่อให้เกิดช่องว่างดิจิทัลที่เชื่อมโยงกับอัตลักษณ์ทางสังคมและวิถีชีวิตเดิม รวมถึงข้อจำกัดของทฤษฎีการสะกิดเตือนเมื่อผู้รับสารขาดทักษะพื้นฐาน ส่งผลให้กระบวนการแพร่กระจายนวัตกรรมยังติดอยู่ในกลุ่มผู้ยอมรับในระยะแรก ด้านแนวทางการส่งเสริมการมีส่วนร่วม งานวิจัยนี้นำเสนอ 5 แนวทาง ได้แก่ การปรับปรุงระบบตามหลักการออกแบบเพื่อทุกคน การสื่อสารเชิงกลยุทธ์แบบกำหนดกลุ่มเป้าหมาย การออกแบบแรงจูงใจเฉพาะกลุ่ม การพัฒนาอาสาสมัครดิจิทัลชุมชน และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือเชิงสถาบัน ซึ่งมุ่งยกระดับการมีส่วนร่วมจากขั้นการมีส่วนร่วมเชิงสัญลักษณ์สู่ขั้นความเป็นหุ้นส่วนตามบันไดการมีส่วนร่วมของ Arnstein